Kehribar içinde hapsolmuş bir arının milyonlarca yıl öncesine ait anatomik yapıyı, ekosistem izlerini ve canlılar arası etkileşimleri bir zaman kapsülü gibi korumasına benzer biçimde Güneş Sistemi’nin kimyasal parmak izlerini günümüze taşıyan bir gök cismi var: 101955 Bennu. Güneş Sistemi’nin, henüz yeni doğduğu 4,5 milyar yıl öncesindeki kimyasal bileşimini koruyan bu kaya yığını, NASA’nın OSIRIS-REx misyonuyla insanlığın en önemli bilimsel sorularından birine yeni bir ışık tuttu: Yaşam nasıl ortaya çıktı?

Küçük Bir Kaya, Büyük Bir Hikâye

Yaklaşık 490 metrelik çapıyla Bennu, Dünya'ya yakın bir yörünge çizen ve astronomide Apollo sınıfı olarak adlandırılan bir asteroit; yörüngesi Dünya'nınkiyle kesiştiği için NASA tarafından "Potansiyel Olarak Tehlikeli Asteroit" (PHA) olarak sınıflandırılıyor. Güneş’e ortalama uzaklığı 1.13 AU(1) olan Bennu, bir tam turunu 437 günde tamamlar.

Bennu, Güneş Sistemi’nin oluşumundan geri kalan malzemelerden meydana gelmiştir. Bir "moloz yığını" (rubble pile) asteroidi olarak sınıflandırılır; yani tek bir dev kaya parçası değil, yerçekimiyle bir arada duran binlerce taş ve toz kütlesidir. Ekvator bölgesindeki belirgin çıkıntı nedeniyle "topaç" görünümündedir. Bileşim olarak karbonlu kondrit (B-tipi) bir asteroittir; yani yüksek miktarda karbon bileşikleri ve hidratlı mineraller içinde su içerir.

Bennu’yu önemli kılan, ilk oluşumundan bu yana çok az kimyasal değişim geçirmiş olmasıdır. Buna karşın gezegenimiz milyarlarca yıl boyunca süregelen jeolojik süreçlerin etkisiyle, oluştuğu dönemin kimyasal parmak izlerini çoktan kaybetti.

NASA’nın OSIRIS-REx uzay aracı 2016 yılında fırlatıldı ve iki yıllık yolculuğun ardından 2018’de Bennu’nun yörüngesine girdi. Yüzey haritalama, mineral analizi ve risk değerlendirmesinin ardından, 20 Ekim 2020’de Bennu’nun yüzeyinden örnekler toplamayı başardı. 24 Eylül 2023’te bu değerli yük, Utah çölüne iniş yapan küçük bir kapsülle Dünya’ya ulaştı. İçinde tam 121,6 gram asteroit tozu ve kaya parçacığı örneği vardı; ağırlık olarak az görünse de bu miktar bilimsel incelemeler açısından paha biçilmezdir.

Kapsülün laboratuvara taşınmasının ardından başlayan incelemeler, dünya genelinde onlarca araştırma merkezinde eş zamanlı olarak yürütüldü. Sonuçlar prestijli bilim dergilerinde yayınlandı; her yeni makale bir öncekinden daha çarpıcı bulgular içermekteydi.

Aminoasitler, yaşamın yapıtaşı proteinin inşasındaki temel hammaddelerdir. Dünya’daki canlılarda 20 farklı aminoasit bulunur; Bennu’dan alınan örneklerde bunların 14 tanesi saptandı. Üstelik bunlar yalnızca tür çeşitliliğiyle değil yoğunlukları açısından da dikkat çekiciydi.

Bir adım daha ileri gidildiğinde, tablonun gerçek önemi ortaya çıktı: alınan örneklerde DNA ve RNA’nın yapı taşları olan 5 nükleobazın tamamı -adenin, guanin, sitozin, timin ve urasil- saptandı. Genetik bilgiyi depolayan ve aktaran bu moleküller, canlı bir hücrenin varlığında anlam kazanır; ama bu........

© Gazete Pencere