menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Üniversite eğitimi üç yıla mı inmeli, beş yıla mı çıkmalı?

2 0
previous day

Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanı Prof. Dr. Erol Özvar, üniversite eğitimini dört yıldan üç yıla indirmeyi planladıklarını açıkladı. Aslında bu konu bir yıldan uzun süredir gündemde, fakat açıklamalara bakıldığında nasıl bir değişiklik yapılacağının henüz netleşmediği anlaşılıyor. Üniversite eğitiminin üç yıla indirilmesi mümkün mü? Avrupa'da durum ne? Daha da önemlisi, üniversite eğitiminin süresini kısaltmak doğru bir hedef mi?

ÜÇ YILLIK EĞİTİM NASIL OLACAK?

YÖK Başkanı'nın açıklamalarında iki farklı model var. Aralık 2025'te açıklanan modelde öğrenciler yine 240 AKTS (Avrupa Kredi Transfer Sistemi) kredisi alacak ve sekiz dönem okuyacaklardı. Fakat akademik yılın iki yerine üç dönemden oluşmasıyla sekiz dönemlik eğitim üç takvim yılına sığdırılacaktı. Yani eğitim miktarı değişmeyecek, yalnızca sıkıştırılacaktı.

Kasım 2026'da açıklanan model ise farklı. Bu kez 240 AKTS yerine 180 AKTS'lik lisans programlarından söz ediliyor. Bu modelde toplam öğrenim yükü % azalıyor. İki modelin çok farklı sonuçları olacağı açık. Birincisi öğrencilerin ve öğretim üyelerinin yıllık iş yükünü artırırken, ikincisi öğrencilere kazandırılacak bilgi ve becerilerin yeniden tanımlanmasını gerektiriyor.

Türk Eğitim Derneğinin düşünce kuruluşu TEDMEM'in Mart 2026'da yayımladığı rapor da bu belirsizliğe dikkat çekiyor. Raporda başarılı öğrencilerin erken mezun olması, uygulamalı eğitimin yaygınlaştırılması, akademik yılın üç döneme çıkarılması ve lisans eğitiminin üç yıla indirilmesinin birbirinden farklı politikalar olduğu vurgulanıyor. Kanımca böylesine önemli bir reformda önce neyin amaçlandığının ve bunun nasıl gerçekleştirileceğinin açıklığa kavuşturulması gerekiyor.

AVRUPA'DA ÜNİVERSİTELER ÜÇ YIL MI?

YÖK Başkanı'nın üç yıllık lisans eğitimi için verdiği örnek Avrupa. Gerçekten de Avrupa'da üç yıllık lisans programları yaygın. Bologna Süreci kapsamında birçok ülkede 180 AKTS'lik üç yıllık lisans ve 120 AKTS'lik iki yıllık yüksek lisans programları bulunuyor. Ancak bu, Avrupa'da tüm mesleklerin üç yılda öğrenilebildiği anlamına gelmiyor.

Örneğin İsviçre'nin dünyaca ünlü teknik üniversitesi ETH Zürih'te mühendislik lisansı üç yıl sürüyor. Fakat ileri mühendislik eğitimi için öğrenciler genellikle 1,5-2 yıllık yüksek lisans programlarına devam ediyorlar. İtalya'da üç yıllık mühendislik mezunları belirli mesleki yetkiler için yardımcı mühendis olarak çalışabilirken, tam yetkili mühendislik için genellikle beş yıllık eğitim ve mesleki sınav gerekiyor. Fransa'da tanınan mühendislik diploması da beş yıllık eğitime dayanıyor.

Mimarlıkta da benzer bir durum var. Avrupa Birliği, mimarlık diplomasının otomatik tanınması için en az beş yıllık üniversite eğitimi veya dört yıllık eğitime ek iki yıllık uygulama koşulu getiriyor. Tıp eğitiminin ise Avrupa Birliği mevzuatına göre en az beş yıl ve 5.500 saat sürmesi gerekiyor. Birçok ülkede altı yıllık tıp programları bulunuyor. Hukukta üç yıllık lisans mümkün, fakat avukatlık için genellikle ek sınavlar ve mesleki eğitim gerekiyor.

Özetle Avrupa'da üç yıllık lisans diploması ile tam mesleki yeterlilik her zaman aynı şey değil. Bazı alanlarda üç yıl olarak görünen üniversite eğitimi, gerçekte beş yıllık bir akademik sürecin ilk aşaması.

Öte yandan üç yıllık lisansın uygulanabileceği birçok alan da var. Oxford'da tarih ve matematik, Hollanda'da iktisat ve işletme, İtalya'da kimya, birçok Avrupa üniversitesinde fizik, sosyoloji, siyaset bilimi ve bilgisayar bilimleri üç yılda tamamlanabiliyor.

Kanımca Türkiye'de de özellikle sosyal ve beşerî bilimlerde, işletme ve iktisatta, hatta bazı temel bilimlerde üç yıllık lisans programları düşünülebilir. Ancak bu programların içeriklerinin yeniden tasarlanması gerekiyor. Dört yıllık programlardan bazı dersleri çıkararak üç yıllık program oluşturmak doğru olmaz.

Ayrıca Avrupa'daki bütün üniversiteler üç yıllık eğitime geçmiş değil. İspanya'da lisans programlarının büyük bölümü dört yıl. Hollanda'da araştırma üniversitelerinin lisansları üç yıl iken uygulamalı bilimler üniversitelerinin mesleğe yönelik lisansları dört yıl sürüyor. Demek ki önemli olan herkesin aynı sürede mezun olması değil, eğitimin amaçlarına uygun bir süre belirlenmesi.

ÜNİVERSİTE DENEYİMİ DERSLERDEN İBARET DEĞİL

Her konuşmamda vurguladığım bir nokta var: Üniversite deneyiminde derslerin dışında yaşananlar, dersler kadar önemli. Üniversite yalnızca bilgi edinilen bir yer değil; öğrencilerin kendilerini tanıdıkları, farklı alanları keşfettikleri, yeni ilgi alanları geliştirdikleri, sorumluluk üstlendikleri ve yetişkinliğe hazırlandıkları bir yaşam dönemi.

Öğrenci kulüpleri, spor takımları, sanatsal etkinlikler, öğrenci organizasyonları, yarışmalar, toplumsal sorumluluk projeleri, sivil toplum kuruluşlarında gönüllü çalışmalar ve stajlar bu deneyimin önemli parçaları. Bir öğrenci kulübünün başkanlığını yapmak, bir etkinliğin bütçesini yönetmek, bir spor takımında mücadele etmek veya bir sosyal sorumluluk projesini hayata geçirmek, sınıfta öğrenilmesi zor birçok beceri kazandırıyor. Liderlik, takım çalışması, iletişim, çatışma yönetimi, zaman yönetimi ve sorun çözme becerileri bu deneyimler sırasında gelişiyor. Öğrenciler başarısız olmayı, yeniden denemeyi, farklı insanlarla çalışmayı ve inisiyatif almayı öğreniyorlar.

Üniversite eğitimini dört yıldan üç yıla indirdiğimizde öğrencilerin bu deneyimlere ayırabilecekleri süre de daralacak. Yalnızca takvim süresini kısaltırsak üniversite yaşamı bir yıl eksilecek. Üç dönemli yoğun bir takvim uygularsak yaz aylarında yapılan stajlar, gönüllü çalışmalar ve kişisel gelişim etkinlikleri........

© Gazete Pencere