Kapitalizmin en büyük vaadi özgürlüktür. İstediğin kadar kazanırsın. İstediğin kadar yatırım yaparsın. Risk alırsın, karşılığında kârını alırsın. Kâğıt üzerinde kulağa çok hoş geliyor değil mi? Asıl mesele ne siliyor musunuz? Kârın kime, zararın kime ait olduğu… İşte kapitalizmin en büyük marifeti de burada başlıyor. Çünkü kârı özelleştirirken, zararı toplumsallaştırıyor. Fon krizlerine bu açıdan bakmanızı öneririm.  Birileri büyük paralar kazanırken, sistemin bütün riskini neden milyonlarca insan taşımak zorunda?

Birileri yanlış karar verdiğinde neden bedelini yalnızca o kararı verenler değil, piyasaya güvenen küçük yatırımcılar da ödüyor. Yani kapitalizm yalnızca mal üretmiyor, risk de üretiyor. Ama riskin paylaşımı her zaman adil değil. Parası olanın riski başkasına devretme imkânı daha fazla. Bilgisi olanın avantajı daha fazla.

Piyasaya erken girenin avantajı daha fazla. Küçük yatırımcı ise çoğu zaman oyunun kurallarını sonradan öğreniyor. İşler iyi giderken herkes kazanıyor gibi görünüyor. Kriz geldiğinde ise kimin gerçekten kazandığı ortaya çıkıyor. Ekonomist Hyman Minsky'nin yıllar önce anlattığı şey tam da bu. Sistem uzun süre istikrarlı kaldığında insanlar riski unutuyor. Daha fazla borçlanıyor, daha fazla yatırım yapıyor, daha fazla getiri istiyor. Sistem ise kendi........

© Gazete Gerçek