Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’in İran’a saldırısı ile başlayan savaş, öyle görünüyor ki devam edecek. Daha çok insan yaşamını yitirecek.  Mustafa Kemal Atatürk’ün “Yurtta Barış, Dünyada Barış” şiarının ne kadar önemli olduğu bir kez daha görülüyor.

Savaş nedeniyle artan petrol, enerji, gübre fiyatları dünyanın hemen her yerinde yaşamı olumsuz etkiliyor. Tarımsal üretim ciddi risk altında. Gıda fiyatlarının artması, önümüzdeki günlerde daha da artacak olması nedeniyle yeni bir gıda krizi gündemde.

Tarımsal üretim açısından bakıldığında, bitkisel üretimin en önemli iki temel girdisi olan gübre ve mazot fiyatındaki artış çiftçileri endişelendiriyor. Sadece Türkiye’de değil, Avrupa’da, Amerika Birleşik Devletleri’nde ve diğer birçok ülkedeki çiftçiler,  artan fiyatlara karşı önlem alınmasını istiyor.

Türkiye’de de savaşın etkisi ile gübre ve mazot fiyatı hemen her gün artmaya devam ediyor. Çiftçiler de haklı olarak soruyor; “artan bu fiyatlarla nasıl üretim yapacağız? Mazotun litresini yeni zamlarla 75- 80 liradan, gübrenin tonunu 35-40 bin liradan alarak nasıl üretimi sürdüreceğiz? Üretilen ürün kaç liradan satılacak ki çiftçi para kazansın?”

Mazot ve gübre fiyatı artık günlük değişiyor. Bütün bu zamların gıda fiyatlarına ve dolayısıyla herkesin sofrasına yansıması kaçınılmaz olacak.

 Gübrede dışa bağımlılık yüzde 90’nın üzerinde

Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü “Tarımsal Gübre İstatistikleri - 2025 Bülteni” ne göre, Türkiye’nin 2025 yılı fiziki gübre üretimi 2024 yılına göre yüzde 3 oranında azalarak 4 milyon 572 bin 585 ton oldu. Kalsiyum Amonyum Nitrat(% 26N) gübresi 1 milyon 689 bin 963 ton ile en çok üretilen gübre.

Aynı dönemde, fiziki gübre tüketimi ise 2024 yılına göre yüzde 6 oranında azalarak 6 milyon 546 bin 693 ton olarak gerçekleşti. En çok tüketilen gübre 1 milyon 853 bin 817 ton ile üre gübresi oldu.

Türkiye gübre hammaddeleri bakımından yüzde 90’ın üzerinde dışa bağımlı. Savaş öncesinde yıllık ortalama 1 milyar dolar gübre ve hammaddelerine ödeniyordu. Savaşla birlikte bunun katlanarak artması bekleniyor. Türkiye’nin en fazla ithalat yaptığı ülkeler; Umman, Mısır ve Rusya.

Üre fiyatları savaş öncesinde ton başına 430-490 dolar seviyesindeyken savaş ile birlikte 700 doların üzerine çıktı. Türkiye’de en çok kullanılan üre gübresinin ton fiyatı son 1 ayda 21-25 bin liradan 34-35 bin liraya kadar çıktı.

 Hükümet 3 önemli karar aldı ama çiftçi gübre alamıyor

Savaş patlayınca ve enerji, gübre fiyatları artınca hükümet bir hafta içerisinde 3 önemli karar aldı. İlk olarak 7 Mart 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile üre ithalatında yüzde 6,5 olan gümrük vergisi sıfırlandı.

İkinci olarak Ticaret Bakanlığı  Gümrükler Genel Müdürlüğü, ilgili birimlere yazıyla 7 Mart 2026’dan geçerli olmak üzere üre gübresinin ihracatının yasaklandığını bildirdi. İthalat serbest bırakılırken ihracat yasaklandı.

Son olarak da, el yapımı patlayıcıda kullanıldığı için kullanımı 2016 yılında yasaklanan amonyum nitrat (3AN) gübresinin tarımda kullanılmasına geçici olarak (30 Mayıs 2026 tarihine kadar) izin verildi. Bu gübreyi kullanacak çiftçilerin mutlaka Çiftçi Kayıt Sistemi’ne (ÇKS) kayıtlı olmaları gerekiyor. Ayrıca, satışlar Gübre Takip Sistemi (GTS) üzerinden yapılacak. ÇKS kaydı bulunmayan veya GTS üzerinde hak edişi tanımlanmayan çiftçilere amonyum nitrat satışı yapılmayacak.

Alınan bu kararlar elbette önemli. Ancak, çiftçi artan fiyatlar karşısında gübre alamıyor. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, ısrarla “gübre stoklarımız yeterli, sorun yok” dese de asıl sorun artan fiyatlar ve çiftçinin bu yüksek fiyattan gübre alamaması.

 Mazot fiyatı durdurulamıyor

Gübre ile birlikte fiyatı en çok artan bir diğer önemli tarımsal girdi ise mazot. Yılbaşında litresi 54 lira civarında olan mazotun litresi Şubat ayı sonunda 60 liraya yükseldi. Eşel mobil uygulaması ile zamların önemli bir bölümü pompa fiyatlarına yansıtılmamasına rağmen mazotun litresi 72 liraya ulaştı. Birkaç gün içerisinde yeni zamlarla mazotun litre fiyatının 80 lirayı bulması bekleniyor. Çiftçinin kabusu haline gelen gübre ve mazot fiyatlarındaki artışın savaşın devam etmesi ile daha da yükseleceği ve tarımsal üretimin tehlikeye gireceği ifade ediliyor.

 Çiftçi ek destek beklerken 2025 destekleri bile geç ödeniyor

Gübre ve mazot fiyatındaki artış devam ederken çiftçin üretimi........

© Ekonomim