Kademeyi bekleyenler hem emekli olamıyor, hem emekli aylıkları düşüyor
Çalışıyorsunuz, prim ödüyorsunuz; ay ay artan emekli aylığı yıl değişince düşebiliyor.
Emeklilik sistemindeki en büyük çelişkilerden biri tam olarak burada ortaya çıkıyor. Çalışıyorsunuz. İşçi ve işveren olarak SGK primleriniz ödeniyor. Üstelik prime esas kazancınız yükseldikçe ödediğiniz prim de yükseliyor.
Normal olarak bunun karşılığında gelecekte bağlanacak emekli aylığınızın da yükselmesini beklersiniz. Nitekim aylık bazda baktığımızda, özellikle yüksek prime esas kazanç üzerinden çalışanlarda ödenen her ilave ayın primi gelecekte bağlanacak emekli aylığını artırabiliyor.
Ancak takvim yılı değiştiğinde başka bir mekanizma devreye giriyor: emekli aylığı hesabındaki güncelleme sistemi. Böylece bir taraftan çalıştığınız ve prim ödediğiniz için emekli aylığınız ay ay artıyor gibi görünürken, diğer taraftan yıl değişiminde ortaya çıkan hesaplama farkı nedeniyle gelecekte bağlanacak aylığınız düşebiliyor.
Üstelik prime esas kazancı asgari ücret veya asgari ücrete yakın olanlarda durum daha da dikkat çekici. Bu grupta ilave çalışmanın emekli aylığına katkısı son derece sınırlı kalabildiği gibi bazı durumlarda aylık bazda dahi düşüş ortaya çıkabiliyor. Ortada oldukça karmaşık ve sigortalının aleyhine sonuç üretebilen bir sistem var.
Ay ay kazanıyorsunuz, yıl atlarken kaybedebiliyorsunuz
Çalışmaya devam etmenin emekli aylığı üzerindeki etkisinde en önemli unsurlardan biri SGK’ya bildirilen prime esas kazançtır. Ancak her ilave prim günü emekli aylığını aynı miktarda artırmıyor.
Asgari ücret düzeyinde veya buna yakın kazançlarda artış çok sınırlı kalabilir; bazı örneklerde aylıkta 30-40 TL civarında düşüş dahi görülebilir.
2026 yılı aylık brüt asari ücretinin 33.030 TL olduğu kabulüyle, bir aylık ilave çalışmanın gelecekte bağlanacak emekli aylığına yaklaşık etkisi şöyle (TABLO):
Tablo ilk bakışta şunu söylüyor: Prime esas kazanç yükseldikçe çalışmaya devam etmenin emekli aylığına olumlu katkısı da yükseliyor. Asgari ücretin 2,5 katında bir aylık ilave çalışmanın yaklaşık etkisi 170 TL, üç katında 200 TL, dört katında 270 TL, beş katında 335 TL, altı katında 400 TL, yedi katında 470 TL, sekiz katında 540 TL, dokuz katına ulaşan kazançlarda ise 600-650 TL civarında.
Örneğin asgari ücretin üç katı üzerinden çalışan bir sigortalı bir yıl daha çalıştığında, basit hesapla gelecekteki aylığına yaklaşık 2.400 TL ilave katkı sağlamış gibi görünüyor. Asgari ücretin beş katında bu etki yaklaşık 4.020 TL’ye, sekiz katında 6.480 TL’ye, dokuz katında ise 7.200-7.800 TL’ye kadar çıkıyor.
Buraya kadar sistemin mantığında bir sorun görünmüyor: Daha yüksek prim ödüyorsunuz, daha uzun süre çalışıyorsunuz ve gelecekteki emekli aylığınız yükseliyor. Fakat takvim yılı değiştiğinde hesap değişiyor.
Ay ay artış var, yıl değişince kayıp var
Sigortalının çalışması nedeniyle oluşan aylık artış ile emeklilik talep yılının değişmesinden kaynaklanan fark birbirinden ayrı iki etki. Bir tarafta çalışılan her ilave ay, ödenen prim ve prime esas kazanç bulunuyor. Diğer tarafta ise geçmiş kazançların emekli aylığı hesabına taşınmasında kullanılan güncelleme mekanizması var.
Son yıllardaki örnekler bu ikinci etkinin ne kadar önemli olduğunu açık biçimde gösteriyor. 2022’den 2023’e geçerken yaklaşık yüzde 17, 2024’ten 2025’e geçerken yaklaşık yüzde 31, 2025’ten 2026’ya geçerken yaklaşık yüzde 5 oranında fark ortaya çıktı.
2026 yılında emekli olmak yerine emekliliği 2027 yılına kalanlar bakımından ise mevcut tahminler yaklaşık yüzde 2-3 düzeyinde yeni bir kayıp ihtimaline işaret ediyor. Kesin oran yıl sonu verileriyle belli olacak.
2022 → 2023: | 2024 → 2025: 1 | 2025 → 2026: %5 | 2026 → 2027: %2-3
-2026-2027 oranı tahmindir, kesin oran yıl sonu verileriyle netleşecektir.
İşte sistemdeki temel çelişki burada. Sigortalı bir taraftan çalışıyor, işçi ve işveren primleri ödeniyor. Özellikle yüksek prime esas kazanç üzerinden........
