Albert Gadzhaev, Karaçay-Çerkesya'dan yazdı;

​Türk Kodu: Herodot’un İkinci İskit Efsanesinde Sakral Zooloji ve Üçlü Sosyal Yapı

Karaçay-Çerkesya, K. KAFKASYA

​Tarih biliminde uzun süre boyunca, Herodot tarafından kaydedilen İskitlerin kökenine dair iki efsanenin birbirinden tamamen bağımsız ve kopuk anlatılar olduğu görüşü hakim olmuştur. İlk efsanenin (Targitay efsanesi) yerel ve otokton bir kökene sahip olduğu, ikincisinin (Herkül efsanesi) ise Karadeniz kıyısındaki Yunanlıların yabancı bir tarihi kendi kültürlerine göre "özelleştirme" çabasından ibaret olduğu düşünülüyordu.

​Ancak yaptığımız etimolojik analiz bunun tam aksini göstermektedir: Grek isimlerinin ve antik tasvirlerin arkasında, Türk totemik hiyerarşisinin en derin ve birleşik katmanı gizlidir. İkinci efsane "farklı" bir hikaye değil; kutsal hayvanlar üzerinden betimlenmiş olan aynı Türk sosyal şemasıdır. Bunu anlamak için her iki versiyonu karşılaştıralım.

​1. Bölüm: İlk Efsane (Fonksiyonel Matris)

​İlk otokton efsanenin özünü kısaca hatırlayalım. Bu anlatıda ilk ata olarak Targitay karşımıza çıkar ve onun üç oğlu dünyaya gelir. Gökten kutsal altın nesneler düşer: saban, boyunduruk, balta ve kase. Büyük kardeşler bu nesnelere dokunamaz (altın alev alır), sadece en küçük kardeş bu hediyeleri almayı başarır.

​Türk etimolojisine göre her bir oğul, kendi isimlerinde sabitlenmiş belirli bir sosyal tabakayı temsil eder:

​Lipoksay (orijinalinde — Alipoksan): Niteliği baltadır; savaşçı ("Alp") sembolüdür. Soyundan gelenler avcılar, savaşçılar ve sınır muhafızlarıdır (Ahatlar).

​Arpoksay (Arpaksan): Sembolleri saban ve boyunduruktur. İsmi arpa ile bağlantılıdır; soyundan gelenler ise çiftçiler ve tarımcılarıdır (Traspiyler / Tarıcıbaylar).

​Kolaksay (Kolaksan): İskit ülkesinin lideri, hanı ve hükümdarıdır. Altın nesnelerin sahibi olur ("Bar altın") ve onun en önemli şahsi niteliği Altın Kase olarak öne çıkar.

​İlk efsanede oğulların annesi Boristenes’in (Dinyeper) kızıdır. Boristenes nehrinin adı Türk etimolojisinde doğrudan Börü Özen (Kurt Nehri) kelimesine dayanır ve bu da en eski Türk etnogenez miti olan Kurt kültüne doğrudan bir göndermedir.

​2. Bölüm: İkinci Efsane (Hileya’daki Karşılaşma)

​İlk efsane derin bozkır köklerine sahipken, Herodot’un İskit ülkesinde yaşayan Greklerin aktarımıyla kaydettiği ikinci versiyon, mitolojik bir arka plana sahip gerçek bir antik aksiyon hikayesidir. Burada Targitay’ın yerini antik dünyanın en büyük kahramanı olan Herkül alır.

​Yarı Kadın Yarı Yılan ile Karşılaşma

​Greklerin anlatımına göre Herkül, Geryon’un öküzlerini sürerken daha sonra İskit ülkesi olacak ıssız topraklara gelir. Fırtınaya yakalanıp uyuyakalır ve uyandığında atlarının ortadan kaybolduğunu fark eder.

​At sürüsünü arayan Herkül, Hileya (Dinyeper’in aşağı havzası) adı verilen ağaçlık bir bölgeye ulaşır. Orada, bir mağarada, üst kısmı kadın, alt kısmı ise yılan olan sıra dışı bir varlıkla (Yılan Kadın — Ehidna) karşılaşır. Yılan bacaklı bakire, atların kendisinde olduğunu ancak bunları geri vermek için Herkül’ün kendisiyle birlikte olması........

© Dikgazete.com