Napad SAD i Izraela nije samo još jedan ratni čin u nizu svetskih brutalnosti. On predstavlja simptom dublje krize međunarodnog poretka i pokušaj njegove otvorene suspenzije od strane onih pojedinaca koji veruju da su dovoljno moćni da stoje iznad prava

U srpskoj javnosti često se forsira teza o urušavanju međunarodnog poretka, navodno započetom još na slučaju Jugoslavije, koje potom svoju kulminaciju doživljava u napadu Ruske Federacije na Ukrajinu i američko-izraelskom bombardovanju Irana.

Uz to ide i tvrdnja da u međunarodnim odnosima, a i u svakodnevnom životu, dominira pravo jačeg, da je tako oduvek bilo, te da je ta činjenica samo povremeno kamuflirana navodnom brigom za ljudska prava i mir u svetu, u skladu sa različitim varijantama teorije realizma međunarodnih odnosa. Ove teze, zaslužuju podrobniju analizu, pre svega sa stanovišta elementarnih postulata međunarodnog prava.

Slučaj Srbije, odnosno tzv. SR Jugoslavije, koja tokom devedesetih godina prošlog veka nije bila članica Ujedinjenih nacija, je primer jedinstvenog delovanja članica UN, uključujući i Rusiju i Kinu, gde je primena sile bila zasnovana na prethodno utvrđenom međunarodno verifikovanom masovnom kršenju ljudskih prava i jasnoj pretnji po međunarodnom miru od strane režima Milošević-Šešelj.

Shodno tome, donete su brojne rezolucije Saveta bezbednosti UN koje su omogućile primenu političkih, ekonomskih i vojnih sankcija protiv Srbije, a u skladu sa Poglavljem VII Povelje UN. Rezolucijama UN, a posebno 1037 (Hrvatska), 1031 (Bosna i Hercegovina) i 1244 (Kosovo), uspostavljen je poredak u kojem je mandat očuvanja mira i ustavnog poretka poveren međunarodnim snagama, pri čemu su poslednje dve rezolucije i dalje na snazi.

U slučaju Irana, kao članice Ujedinjenih nacija, rezolucije su donošene u dva različita perioda. Prvi se odnosi na iračko-iranski rat, započet iračkim napadom 1980. godine. Najvažnija je bila Rezolucija 598, doneta 1987. godine pod Poglavljem VII, koja takođe pokazuje da su UN bile efikasne kada je postojala politička volja: obe strane su, pod pretnjom sile, prihvatile mir. Primer efikasnosti Ujedinjenih nacija vezan je i za iranski nuklearni program u periodu od 2006. do 2015. godine, kada je doneta i jednoglasno usvojena Rezolucija 2231, kojom je otpočela reintegracija Irana u međunarodne tokove, uz uslov obustavljanja i nadzora nad nuklearnim programom.

Ako posmatramo isključivo delovanje Sjedinjenih Američkih Država u navedenim primerima, može se konstatovati da su one uglavnom delovale u okviru međunarodnog pravnog poretka. Takođe, ako se analiza proširi i na druge relevantne slučajeve iz tog perioda, može se zaključiti da su američke intervencije pretežno bile preduzimane pod okriljem međunarodnog poretka uobličenog u Organizaciji ujedinjenih nacija.

Tako je intervencija u Iraku 1991. imala izričito uporište u Rezoluciji 678 Saveta bezbednosti UN, dok je u slučaju Avganistana 2001. međunarodno bezbednosno prisustvo dobilo čvrst oslonac u Rezoluciji 1386, kojom je uspostavljen ISAF. Izuzetak predstavlja invazija na Irak 2003. godine, koja nije počivala na novoj i jasno izraženoj odluci Saveta bezbednosti, već na spornom pozivanju na ranije rezolucije, pre svega na Rezoluciju 1441 iz 2002. godine, koja sama po sebi nije izričito odobrila upotrebu sile.

Rat na Bliskom istoku: Bombardovan Teheran, Jerusalim pod projektilima, Netanjahu negira da je „uvukao“ Trampa u rat

Rat na Bliskom istoku: Bombardovan Teheran, Jerusalim pod projektilima, Netanjahu negira da je „uvukao“ Trampa u rat

Ipak, u svim navedenim slučajevima SAD gradile su savezništva, nisu delovale unilateralno i bez angažovanja drugih država kao saveznika, te da su ulagale ozbiljne napore u izgradnju međunarodne podrške svojim ciljevima u okviru Ujedinjenih nacija. Izuzetak u tom smislu predstavlja operacija „Bogomoljka“ iz 1988. godine, kada je Ronald Regan, ideološki uzor Trampa, pozivajući se na pravo samoodbrane nakon što je američki ratni brod naleteo na minu, bombardovao iranska naftna postrojenja i brodove ratne mornarice.

Imajući u vidu da ne........

© Danas