İZLE Çavuşesku’nun Termometresi 2’li Görüş İki Savaş Bir Yazar Cumhuriyet’in Edebiyatı Varsayılan Ekonomi Yakın Tarih Tümünü Gör

Çavuşesku’nun Termometresi

Cumhuriyet’in Edebiyatı

OKU Yazılar Röportajlar Çeviriler D84 INTELLIGENCE Asterisk2050 Yazarlar Kitap Yorum

D84 FYI Hariçten Gazel ABD Gündemi Avrupa Gündemi

Kıbrıs Cumhuriyeti Seçimleri ve Adada Çözüm Umutları

Kıbrıs Cumhuriyeti, 24 Mayıs Pazar günü Temsilciler Meclisi’nde yer alacak 56 milletvekilini seçmek için sandık başına gitti. Ana akım partilerin oy kaybetmesi ve daha küçük partilerin meclise girmesiyle parlamentoda parçalı, istikrarsız bir tablonun oluşacağı yönündeki öngörüler boşa çıktı.

Bunun yerine, Kıbrıs Cumhuriyeti’nde siyasal ekseni belirleyen iki parti, merkez sağdaki Demokratik Seferberlik (DİSİ) ile soldaki Emekçi Halkın İlerici Partisi (AKEL), milletvekili sayılarını koruyarak yine ilk iki sırayı paylaştı. Aşırı sağdaki Ulusal Halk Cephesi (ELAM) parlamentoda üçüncü parti konumuna yükselirken, merkez sağda milliyetçi Demokratik Parti (DİKO) dördüncü sırada kaldı.

İlk kez seçime giren iki yeni hareket, eski Sayıştay Başkanı Odysseas Michaelides’in kurduğu Kıbrıs İçin Yurttaşlar (ALMA) ile sosyal medya fenomeni ve Avrupa Parlamentosu Milletvekili Fidias Panayiotou’nun Doğrudan Demokrasi Partisi (ADK), dörder milletvekiliyle meclise girmeyi başardı. Yaklaşık yüzde 67 katılım oranıyla gerçekleşen seçimde, barajı geçen parti sayısı altı oldu.

Kıbrıs Cumhuriyeti’nde Siyasal Sistem ve Meclisin Yapısı

Kıbrıs Cumhuriyeti, temeli 1960 Anayasası’na dayanan bir başkanlık sistemiyle yönetiliyor. Bu anayasada Kıbrıs Türk toplumu kurucu unsur olarak yer alıyor; cumhurbaşkanı Kıbrıslı Rumlar, cumhurbaşkanı yardımcısı ise Kıbrıslı Türkler arasından seçiliyor, yürütme gücü iki toplum arasında paylaşılıyor.

1960 Anayasası’na göre yasama organı olan Temsilciler Meclisi, 35’i Rum ve 15’i Türk olmak üzere toplam 50 milletvekilinden oluşuyordu. 1963 yılında Cumhurbaşkanı Makarios’un anayasada 13 maddelik bir değişiklik önermesi ve artan toplumsal çatışmalar neticesinde Kıbrıslı Türkler cumhuriyetin yönetim kadrolarından çekildi; Kıbrıs Cumhuriyeti’nde iki toplumlu yapının korunduğunu göstermek için Kıbrıslı Türklere ayrılan koltuklar sembolik olarak boş bırakıldı. 1985 yılında yapılan yasal değişiklikle milletvekili sayısı, 56’sı Rumlara ve 24’ü Kıbrıslı Türklere ayrılacak biçimde 80’e çıkarıldı. Meclis günümüzde fiilen 56 milletvekiliyle çalışıyor; ulusal düzeyde yüzde 3,6’lık barajı aşan partiler mecliste temsil hakkı kazanıyor.

Seçim öncesindeki parlamento, 2021’de seçilen yedi partiden oluşuyordu. 1976’da Glafkos Klerides tarafından kurulan, merkez sağdaki DİSİ, 17 sandalyeyle birinci partiydi. Liberal-muhafazakâr ve Avrupa Birliği yanlısı çizgisiyle bilinen DİSİ, Birleşmiş Milletler parametreleri çerçevesinde iki kesimli-iki toplumlu federasyonu savunuyor. 2004 Annan Planı’na açıkça destek çağrısı yapan tek büyük parti olma özelliğini taşıyor. Kökeni Kıbrıs Komünist Partisi’ne dayanan ve adadaki en örgütlü tabana sahip olan AKEL ise 2021 seçimlerinin ardından mecliste 15 sandalyeyle ana muhalefeti temsil ediyordu. İki toplumluluğu ve federasyon tezini savunmasına rağmen 2004’teki referandumda hayır bloğunda yer almıştı. Kıbrıs Cumhuriyeti’nde 1981 seçimlerinden bu yana yapılan her parlamento seçiminde ilk iki sırayı DİSİ ile AKEL paylaştı; bu anlamda neredeyse 50 yıldır ülkenin siyasal eksenini belirleyen de bu iki parti oldu.

1976’da sonradan ülkenin ikinci cumhurbaşkanı olacak Spyros Kyprianu tarafından kurulan DİKO, Makarios geleneğinden gelen, milliyetçi merkez sağ çizgide bir partidir. Son seçimde 9 sandalye kazanarak üçüncü parti olmuştu. Tek başına büyük bir parti olmasa da hükümet ve koalisyon kurma denklemlerinde tarihsel olarak belirleyici bir aktör olmuştur. Federasyona ilkesel olarak karşı olmamakla birlikte bu konuda çekincelidir.

1969’da Vassos Lyssaridis tarafından kurulan sosyal demokrat EDEK, klasik Batı Avrupa sosyal demokrasisinden farklı olarak güçlü bir ulusalcı damara sahiptir ve Kıbrıs sorununda çözüme mesafeli, şahin bir çizgide durur. 2018’de DİKO’dan ayrılanların kurduğu merkez çizgideki parti DİPA ise küçük ve pragmatik bir oluşum olarak çözüme açık dursa da belirleyici bir ağırlığa hiçbir zaman sahip olmamıştır. 2021 seçimlerinin ardından bu iki parti mecliste dörder milletvekiliyle temsil ediliyordu.

2021 seçimlerinde meclise giren diğer iki........

© Daktilo1984