İngiliz zoolog, etolog, televizyon programı yapımcısı/sunucusu, sürrealist ressam ve popüler bilim yazarı Desmond Morris, 19 Nisan’da 98 yaşında İrlanda’da hayata gözlerini yumdu. İnsan davranışını evrimsel ve hayvan davranışları perspektifinden ele aldığı, büyük etki yaratan kitabı The Naked Ape / Çıplak Maymun’u (1967) hatırlayanlarınız, okuyanlarınız mutlaka vardır. Kitap, Türkiye’de özellikle 1970’lerde çok hızlı yayılan ve geniş bir okur kitlesine ulaşan popüler bilim kitaplarından biri olmuştu. Benim Sander Yayınları’nca basılan ilk baskısını keşfetmem, Ankara’da üniversitenin ilk yılına rastlar. Sonraki yıllarda Morris’in hayvan ve insanın sosyal ve cinsel davranışlarını biyolojik ve evrimsel açılardan incelediği kitaplarını, çoğunlukla yurt dışında, ikinci el kitap standlarından edindim. Morris’in televizyon programlarına ise artık internet üzerinden ulaşmak mümkün.

ÇIPLAK MAYMUN VE SEZGİSEL AÇIKLAMALAR

Toplam 51 kitaba imza atan Morris, Çıplak Maymun kitabında insan davranışını biyolojik bir bakış açısıyla ele alıyor. Her ne kadar insanların evrimsel güçler tarafından şekillendirildiği görüşü hala geçerli olsa da bu fikre yaklaşım biçimi, modern evrimsel psikoloji kapsamında bugün önemli ölçüde değişmiş durumda. Morris’in açıklamalarını büyük ölçüde sezgisel girişimler olarak adlandırmak, öyküye dayalı açıklamalardan test edilebilir bilimsel araştırmalara doğru yaşadığımız dönüşüm gerçeği ışığında hatalı olmayacaktır.

Çıplak Maymun’da Morris, genellikle makul ancak büyük ölçüde spekülatif davranış açıklamalarında bulundu; bu hikayeler sezgisel olarak mantıklı gelse de sistematik olarak test edilmemişti. Bir diğer önemli ayrıntı ise bugün insan doğasına ilişkin evrensel ve herkese uyan tek bir bakıştan uzaklaşılmış olduğu gerçeğidir. Morris insanları ortak bir evrimsel geçmişe dayanan ortak davranış kalıplarına sahip, nispeten tekdüze bir tür olarak sunmuştu. Oysa günümüzde çeşitlilik çok daha fazla kabul görmektedir. İnsan davranışının artık büyük ölçüde bağlama bağlı olduğu ve yalnızca........

© Birgün