Bugün ABD'nin DSÖ'ye yeniden katılıp katılmayacağı ve ne zaman katılacağı konusunda tartışmalar sürerken, 1949’da Sovyetler Birliği’nin ayrılmasıyla yapılan karşılaştırma dikkat çekicidir. Soru, ABD’nin DSÖ’ye dönüşünün, Sovyetler’in 1956’daki halk sağlığına damgasını vuran dönüşüne benzer tarihsel nitelikte bir olay olup olmayacağı.

ABD’nin Ocak 2026’da Dünya Sağlık Örgütü’nden (DSÖ) çekilmesinin ardından, Cenevre’deki DSÖ merkezindeki Amerikan bayrağı indirildi; geride boş, sembolik bir gönder kaldı. Bundan tam bir yıl önce, Başkan Donald Trump görevinin ilk gününde imzaladığı başkanlık kararnamesiyle DSÖ’den ayrılacağını duyurmuştu. Dışişleri Bakanı Rubio ve Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanı Kennedy ortak açıklamalarında, DSÖ’yü ABD’nin yaptığı her şeyi kötü göstermekle suçlarken, kurumun ABD bayrağını iade etmeyi reddettiğini ve ABD’nin yükümlülüklerini yerine getirmediğini iddia ettiğini söyledi.

DSÖ Anayasası’nda üye devletlerin örgütten çekilmesine ilişkin bir hüküm yok. DSÖ de üye devletler de ABD’nin ayrılmasını, ülke tüm borçlarını ödemeden, hukuken bağlayıcı olarak kabul etmek zorunda değil. ABD’nin 2024 ve 2025 yılları için DSÖ’ye toplam 206,6 milyon dolar tutarında ödenmemiş aidatı bulunuyor. İlginçtir ki Trump’ın ilk dönemindeki çekilme bildirimi Biden tarafından iptal edilmiş olsa da Biden yönetimi 2024 yılında DSÖ’ye olan borçlarını ödemeyerek bu yükümlülüklerin iki katına çıkmasına neden olmuştu.

ABD'nin çekilmesine ilişkin tek yasal yetki, 1948 tarihli ABD Kongresi Ortak Kararı'ndan gelmektedir. Bu karar, tüm mali katkı paylarının tam olarak ödenmiş olması durumunda, bir yıl önceden bildirimde bulunarak DSÖ’den çekilmeye izin vermektedir. ABD’nin mali yükümlülüklerini yerine getirmemesi, aslında kendi yasalarını ihlal ettiği anlamına gelmektedir.

ABD’nin DSÖ’den çekilmesinin ardından, yeniden ne zaman ve hangi koşullarda dönebileceği konusunda tartışmalar devam etti. Bence, Biden yönetiminin 2021’de yaptığı gibi, yönetim değiştiğinde ABD yeniden üye olacaktır. Motivasyon, Trump yönetiminin ayrılma kararıyla yarattığı diplomatik ve halk sağlığı alanındaki utanç verici durumdan kurtulmak ve ülkenin küresel sağlık alanındaki itibarını geri kazanmaktır. ABD’nin gerekçesi, DSÖ’nün pandemi sırasında başarısız olması ve bunun Amerikan halkına zarar vermesi olarak sunulmuştu. Ancak bu yalnızca bir iddiaydı.

DSÖ Genel Direktörü Tedros, ABD’nin öne sürdüğü gerekçeleri reddederek, bunların doğru olmadığını söyledi. Wuhan’da ilk zatürree vakaları ortaya çıktığında, DSÖ 31 Aralık 2019’da dünyayı uyarmıştı. 9 Ocak’ta yeni koronavirüs doğrulanmış, ertesi gün enfeksiyon kontrol rehberleri yayınlanmış ve 30 Ocak’ta DSÖ en yüksek alarm seviyesi olan Acil Durum ilan etmişti. Bu, tüm ülkelerde agresif test,........

© Birgün