Özel haberlerimizi ve günün öne çıkan gelişmelerini kaçırmamak için BirGün’ün WhatsApp kanalını buraya dokunarak hemen takibe alabilirsiniz.

Oldukça bilinen bir deneydir. 1951 yılında psikolog Solomon Asch, bilim tarihinin en can sıkıcı çalışmalarından birini yaptı. Bir grup insana son derece basit bir soru sordu: Hangi çizgi diğer çizgiyle aynı uzunlukta?

Sorunun cevabı o kadar açıktı ki yanlış yapmak için özel çaba göstermeniz gerekiyordu. Ama odadaki insanlar sırayla yanlış cevabı vermeye başladığında, gerçek deneklerin önemli bir bölümü kendi gözlerine değil, kalabalığa inanmayı tercih etti. Bu deneyin ilginç tarafı sonuçları değildi. İlginç tarafı internetsiz yapılmış olmasıydı (Bandwagon Effect). Ne sosyal medya vardı, ne algoritma vardı, ne yapay zekâ vardı. Kimse Twitter’da linç edilmiyordu, kimse TikTok’ta trend olmuyordu, kimse YouTube önerilerinin kurbanı değildi. Yine de insanlar çoğunluğa uyuyordu. Bu ayrıntıyı akılda tutmak önemli. Çünkü son yıllarda teknoloji tartışmalarının büyük kısmı aynı varsayım üzerine kuruldu: Toplumu bozan şey algoritmalar. Peki ya değilse? Peki ya algoritmalar yalnızca zaten var olan bir şeyi büyütüyorsa?

SUÇLUYU BULDUK GALİBA

Modern insanın sevdiği şeylerden biri, karmaşık sorunlara basit suçlular bulmaktır. Ekonomik sorunlar mı var? Bir suçlu bulunur. Toplumsal kutuplaşma mı artıyor? Başka bir suçlu bulunur. İnsanlar birbirine tahammül edemiyor mu? Bu kez de algoritmalar suçlanır.

Bu yaklaşım rahatlatıcıdır çünkü sorumluluğu üzerimizden alır. Eğer problem yazılımdaysa, insan doğasını konuşmamıza gerek kalmaz. Eğer problem yapay zekâdaysa, kendi önyargılarımızı sorgulamamız gerekmez. Eğer problem algoritmaysa, aynaya bakmak zorunda değilizdir. Ne yazık ki bilim bu kadar konforlu davranmıyor.

İnsan davranışlarını inceleyen onlarca yıllık araştırma, insanların korkuya, öfkeye, dedikoduya ve grup aidiyetini güçlendiren bilgiye doğal........

© Birgün