Özel haberlerimizi ve günün öne çıkan gelişmelerini kaçırmamak için BirGün’ün WhatsApp kanalını buraya dokunarak hemen takibe alabilirsiniz.

Gazetemizde Almanya seçimlerinde aşırı-sağcı AfD’nin kırsal Doğu Alman eyaleti Saxony-Anhalt’taki seçim başarısı üzerine çok sayıda kapsamlı ve doyurucu analiz yayımlandı (Bkz. Dış Haberler servisinin çeşitli değerlendirmeleri: Güldem Atabay’ın, 9 Eylül, Gencay Sözüdoğru ve Derya Uzunkala’nın 13 Eylül tarihli yazıları). İsterseniz biz de bu yazıda aşırı-sağcı, faşizme meyilli parti ve hareketlerin neredeyse tüm Avrupa’da yükselişi; belki bundan da önemlisi, böyle reaksiyoner bir ruh haline sahip sade yurttaşların sayısının artışı olgusuna geniş bir perspektiften bakmaya çalışalım.

ABD-Çin küresel hegemonya mücadelesinde Avrupa’nın geride kalışı, özellikle ileri teknolojilerde bu rekabete ayak uyduramayışı; imalat sanayinde pazarları başta Çin, doğu ülkelerine kaptırması sonrası istihdamın daralışı; tüm kıtaya farklı dozlarda damgasını vuran refah devleti uygulamalarının giderek zayıflayışı; merkez sol-sosyal demokrat partilerin Üçüncü Yol politikalarıyla kapitalist küreselleşme tasarımına teslim oluşu sonucu işçi sınıfıyla bağlarının kopuşu; Paris, Berlin, Milano, Barcelona-Madrid gibi kozmopolit metropol merkezler yükselirken, taşranın, kırsal bölgelerin ihmal edilmesinin Fransa’daki Sarı Yelekliler hareketinde gözlemlediğimiz gibi reaksiyoner tepkileri körükleyişi gibi nesnel gelişmeler aşırı-sağın güçlenmesini getirdi. Söz konusu süreçlerin yoksullaştırdığı, yabancılaştırdığı halk kesimlerinin bu çizgideki partilere yönelmesi ivme kazandı.

HER DÖRT SEÇMENDEN BİRİ AŞIRI SAĞ EĞİLİMLİ

İngiliz The Guardian gazetesinin aktardığına göre, 150 siyaset bilimci tarafından yürütülen bir araştırmaya göre, Avrupa genelinde her dört seçmenden biri, aşırı-sağ partilere oy veriyor. Bu eğilim 90’lar ortalarına kıyasla beş kat artışı temsil ediyor. Son üç yılda sağa kayışta yeni bir tırmanış gözlemleniyor. Birleşik Krallık’ta Nigel Farage’nin özellikle Brexit referandumunda atağa kalkan Reform partisi, Fransa’da Marine Le Pen’in Ulusal Birlik partisi, Almanya’da AfD, Avusturya’da Özgürlük Partisi, Belçika’da Vlaams Bloku kamuoyu yoklamalarında zaman zaman ilk sıraya yükseliyor.

Avusturya’da Özgürlük Partisi 2024 seçimlerinde oyunu ’dan )’a yükseltirken Fransa’da Ulusal Yürüyüş parlamento seçimlerinden ’dan 7’ye sıçrayarak birinci parti haline geldi, Portekiz’te Chega %7’den ’e belirgin bir gelişme kaydetti. İspanya’da çıkışa geçen Vox Partisi'nin ise genel seçimlerde merkez sağ Halk Partisi'yle olası koalisyonu konuşulmaya başlandı.

Aşırı sağ partiler İtalya, Çek Cumhuriyeti, Hırvatistan ve Finlandiya’da koalisyon ortağı iken İsveç’te azınlık hükümetinin destekçisi konumunda. Buna karşın geçen yıl Hollanda’da Geert Wilders’in Özgürlük Partisi’nin oylarının üçte birini kaybederek ikinci sıraya düşmesi, Macaristan’da Viktor Orban’ın Fidesz Partisi’nin merkez sağ rakibi karşısında net bir seçim yenilgisi yaşaması yüreklere su serpen gelişmeler oldu (The Guardian 24 Haziran 2026).

YERLİCİLİK VE OTORİTERLİK YANLILIĞI

Aşırı-sağ patilerin ülkelerine göre tarihsel, kültürel farklılıkları bulunsa........

© Birgün