1926 yılında doğan Kemal Türkler 100 yaşında. 2026 yılı, Türkiye emek ve sendika hareketinin önde gelen liderlerinden Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) kurucu Genel Başkanı, Türkiye Maden-İş sendikası Genel Başkanı Kemal Türkler’in 100. doğum yılı. Türkiye Maden-İş sendikasının devamı olan Birleşik Metal-İş sendikası, Kemal Türkler Eğitim ve Kültür Vakfı (KETEV) ve Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı (TÜSTAV)  yaptıkları ortak açıklamayla 2026’yı Kemal Türkler Yılı ilan ettiler. Kemal Türkler 2026 yılında bu üç kurum tarafından yapılacak çeşitli etkinliklerle anılacak.

MÜCADELECİ BİR SENDİKACI

Kemal Türkler, 1960-1980 döneminde Türkiye sendikal hareketini en çok etkileyen sendikal liderlerden biridir. Türkler, 1954-1980 arasında aralıksız 26 yıl Türkiye Maden-İş’in, DİSK’in kuruluşundan Aralık 1977’ye kadar 11 yıl DİSK’in genel başkanlığını yaptı. 1961’de Türkiye İşçi Partisinin (TİP) ve 1967’de DİSK’in bir numaralı kurucusu olan Türkler, 1961 Saraçhane mitingi, 1963 Kavel grevi, 15-16 Haziran 1970 direnişi, 1976 DGM direnişi, 1 Mayıs 1976 ve 1977 kutlamalarının da aralarında olduğu sayısız işçi eyleminin, grevinin mimarı olarak, mücadeleci ve kararlı sendikacı niteliğiyle öne çıktı.

Türkler, 1926 yılında Denizli’de doğdu. 1947 yılında İstanbul’a gelerek Hukuk Fakültesi’ne kaydoldu. Aynı yıl Bakırköy’de kurulu Emayetaş fabrikasında işçi olarak çalışmaya başladı. Okul ile işçiliğin birlikte götürülmesinin olanaksız hale gelmesi nedeniyle 1949 yılında Hukuk Fakültesi ikinci sınıftan ayrıldı.

Türkler Emayetaş fabrikasında dört yıl çalıştı. Emayetaş fabrikasında çalışırken daha sonra Maden-İş adını alan İstanbul Demir ve Madeni Eşya İşçileri Sendikasına (Demir-İş) üye oldu. Türkler, işyerinde toplulukla iş uyuşmazlığı çıkarınca işten atıldı. Ancak İl Hakem Kurulu Türkler’i işe iade etti. Türkler, önce sendikanın Bakırköy Şubesi’nde yöneticilik yaptı. 1950’li yıllarda amatör olarak çizdiği karikatürler Demir-İş sendikasının haber bülteninde yayımlandı.

Demir-İş’in 1954 Genel Kurulu’nda Yusuf Sidal ve Üzeyir Kuran’ın rahatsızlıklarını ve yorgunluklarını gerekçe göstererek görevi kabul etmemeleri üzerine sendikanın genel başkanlığına seçildi. Türkler İstanbul İşçi Sendikaları Birliği’nde (İİSB) üç dönem Yönetim Kurulu üyeliği yaptı.

SANAYİ İŞÇİSİNİN ŞAFAĞINDA…

Türkler, sendikanın genel başkanlığına seçilmesinden sonra, Ekim 1956’da sendikanın Türkiye çapında örgütlenmesine karar verildi ve sendikanın adı Türkiye Maden, Madeni Eşya ve Makine Sanayii İşçileri Sendikası (Türkiye Maden-İş) olarak değiştirildi. Maden-İş bu değişikliğin ardından hızla örgütlenmeye ve büyümeye başladı. Kemal Türkler’in başkanlığında Maden-İş kurumsallaşmaya başladı ve güçlü bir sendika olarak öne çıkmaya başladı. Sonraki yıllarda Maden-İş ülkenin en mücadeleci ve en kurumsallaşmış sendikası haline geldi.

Türkler, Maden-İş’in uluslararası alanda da temsili için yoğun çaba sarf etti. Maden-İş özellikle Avrupa sendikalarıyla bağlarını geliştirdi. Türk-İş yönetimi ABD sendikacılığı ile yakınlaşırken, Türkler uluslararası sendikal hareketin demokratik kanadı ile ilişkiler kurdu.

Türkler, 27 Mayıs sonrasında dönemin Türk-İş ve İİSB yönetimlerine karşı mücadele etti. Bu girişimler sonucu Türk-İş ve İİSB yönetimi değişti. Bir bölümü İİSB yöneticisi olan 12 sendikacı ile 13 Şubat 1961’de TİP’i kurdu. TİP’in kurulması Türkiye’de işçi hareketinin siyasallaşması ve siyasal mücadelesi açısından bir dönüm noktası oldu. TİP, Türkler’in sendikal mücadele yanında siyasal mücadeleye verdiği önemin de bir göstergesidir.

Türkler, TİP’te Genel Başkanlık ve Genel Başkanvekilliği yanında Merkez Yürütme Kurulu üyeliği ve Genel Yönetim Kurulu üyeliği İstanbul il başkanlığı görevlerinde de bulundu. Türkler, sendikacılık ile milletvekilliğinin birlikte yapılabildiği o yıllarda milletvekili olmayı tercih etmedi.

Türkler, Türkiye işçi sınıfı hareketinin dönüm noktalarından biri olan Saraçhane Mitingi’nde aktif görev aldı. Türkler kendi önerdiği bu........

© Birgün