Türkiye’de resmi verilerle nüfusun yüzde 12,29’unu oluşturan engellilerin istihdama, sosyo-ekonomik yaşama, siyasete katılımı çok daha az düzeydedir. Siyasi partilerin “vitrinlik” çalışmalarını saymazsak kamusal alan engelli nüfusuna kapalıdır diyebiliriz. Son yıllarda bu alanda güçlü bir aktivizm ve hak mücadelesi başlamışsa da birçok konuda henüz tam bir yol alınabilmiş değildir.

TBMM’ye sunulan 29,5 milyarlık 2027 bütçesi olduğu gibi Genel Kurul'da onaylanırsa “Engellilerin Toplumsal Hayata Katılımı ve Özel Eğitim Programı Bütçesi” geçen yıla göre azalarak yüzde 1,18 oranına gerilemiş olacak. Yüz binlerce engelli E-KPSS kapılarında bekleyip yoksulluk içinde yaşarken AKP iktidarı 2026 yılı içinde engelli kamu istihdamını sadece 1.500 kişi artırdı. 2027-2029 için de perspektifi bundan farklı değil. 2026 yılında tüm Türkiye’de desteklenen engelli girişimci sayısı sadece 17 kişidir. Bu sayı bile iktidarın meseleye ne kadar sınırlı yaklaştığını göstermek için yeterli bir veridir. Engelli yurttaşlara iş ve yaşam koşullarını oluşturmayanlar engellileri açlık ve yoksulluğa mahkum etmektedir.

Türkiye’de özel sektörde engellilerin iş bulabilmesi ve işte kalabilmesinin yapısal engelleri var. Sağlamcı ayrımcılık, engellilere “çelik duvarlarla” set çekmiş durumdadır. Çünkü erişilebilirlik meselesi Engelliler Kanunu’nun çıktığı 2005 yılından bu yana ertelenmekte ve erişilebilirlik sorunları nedeniyle engelliler sokağa, mahalle dışına ve bu arada iş yerlerine de erişememektedir.

Yol, geçit, toplu(m) taşıma araçları erişilebilir değil ve işyerlerinde sağlamcı işçiler/patronlar engellileri görmek istemiyorlar. Haspelkader iş bulabilen engelliler de işyerinde mobbing ve sağlamcılığa maruz kalmakta ve kısa süre içinde işlerinden ayrılmakta ve bu arada bununla mücadele edecek veya bu haksızlığa müdahale edecek bir kamusal düzenin gerekleri de yerine getirilmemektedir. Diğer birçok yazıda ayrıntılı değindiğimiz bu büyük erişilebilirlik sorunu bu yazının konusu olmadığı için burada bırakıp başlığa dönelim. Ayrıca başka bir araştırmanın konusu olan “rapora ve hane gelirine bağlanmış engelli aylıkları sorunu da” bu yazının hacmini aşmaktadır. Bu yazıda çok oran ifadesi geçmektedir, bu nedenle biraz dikkatli okuma gerektirmektedir. Maalesef “bedenlerimize kimlik numarası veren bu oranların” bazıları iktidarın politikaları sonucunda müreffeh ve erişilebilir bir ülkenin anahtarına dönüşmemektedir.

Engelliler Haftası’nda bağımsız yaşamak üzerine

2026........

© Bianet