Homeros, dünya tarihinin akışını değiştirmedi belki ama İlyada (doğrusu İlias) ve Odysseia ile kültür tarihine yön verdi. Onun derlemeciliği ve hikâye anlatıcılığı sayesinde insanlık, hem Eski Yunan’a dair fikir edindi hem de hikâyeden bilgiye geçiş için aralanan kapıdan geçti. Dahası, söylenti ile hakikat arasındaki sınırın belirginleştirilmesinde önemli rol oynadı Homeros. Öyle ki o zamandan bugüne yaşayan destanlara (buna güçlü bir şiir de demek mümkün) imza attı. Başka bir deyişle kültürleri ve zamanları aşan, sözün gücünü yansıtan metinlerdi bunlar. Üstelik sadece felsefe değil, edebiyat tarihinde de önemli bir eşikti onlar.

Alberto Manguel, kaleme aldığı incelemede hem bu eşiğe atıf yapıyor hem de İlias’tan ve Odysseia’dan etkilenen, onlar üzerine düşünen isimlerin fikirlerini yorumluyor.

Çağları aşan bir ozan

İlias ve özellikle Odysseia ticaretinin ve pazarlamasının zirveye çıktığı zamanımızda Manguel, “Homeros kimdi?” ile “İlias ve Odysseia’nın anlamı neydi?” sorularından hareket ediyor. Yanıtı ise şöyle: “‘İnsanlığın Babası’ ifadesiyle insanlık tarihinin babalığı rolü ima ediliyordu. Homeros’un iki şiiri de onar yıllık zaman dilimlerinin ardından başlar: İlyada, Troya Kuşatması’nın başlangıcından, Odysseia ise kentin düşüşünden on yıl sonra. Yunanlar için bu on yıllık zaman dilimleri muhtemelen sihirli veya efsanevi bir nitelik taşıyor, tanrıların zamanıyla insanların zamanını ayıran çizgiyi belirliyordu; onlara göre Yunan tarihi Troya’nın yıkıldığı yıl başlamıştı.”

Homeros şiirinin Yunan tarihinin dönüm noktalarının başında geldiğini, daha da ötesi tarihyazımında önemli bir adım olduğunu hatırlatan Manguel, şair için bir başka yorumla çıkıyor karşımıza: “Homeros’un bir insan değil bir simge olarak doğmuşluğu mümkündür; Homeros belki de ozanların sanatlarına verdikleri, zamana ve mekâna meydan okuyan eylemlerini şanlı bir ortak atada, ataların ilk ve en büyüğünde kişileştirdikleri varlığın adıdır.”

Homeros’un kendisi de İlias ve Odysseia da gerçekler ile hikâyelerin iç içe geçmişliğini temsil ediyor Manguel’e göre. Tarihçilerin, felsefecilerin ve edebiyatçıların ilgisini çekme nedenlerinin başında bu geliyor. Tanrılar, kahramanlar, alegoriler, metaforlar ve soru(n)lar bir arada bu destanlarda. Tarihçilerin, filozofların, şairlerin ve yazarların bitmek tükenmek bilmez yorumlarının........

© Bianet