menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

IKBY’de kriz büyüyor: Yeni bir “Aşbetal” mi?

14 0
08.11.2026

Anadolu Ajansı Stratejik Analiz Müdürü Bilgay Duman ve Anadolu Ajansı Akademi Müdür Yardımcısı Mehmet Alaca, IKBY’de KDP ve KYB arasındaki siyasi ayrışmanın tarihsel arka planını ve bölgesel yönetimin geleceği üzerine olası etkilerini AA Analiz için kaleme aldılar.

Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’nde (IKBY) iki büyük parti KDP ve KYB arasındaki siyasi gerilim yeni bir eşiğe geçiyor. 20 Ekim 2024’te yapılan seçimlerin ardından iki parti arasında hükümetteki görevlerin paylaşımı konusunda yaşanan anlaşmazlıklar nedeniyle iki yıldır parlamento toplantısı gerçekleştirilemedi.

Ancak 4 Kasım 2026’da KDP’nin çağrısıyla seçim sonrası ilk kez toplanan parlamentoya, küçük partiler ve azınlıkların yanı sıra oturumu boykot eden KYB, Yeni Nesil ve Halvest Hareketinden bazı milletvekilleri de katıldı. Böylece 39 milletvekiline sahip KDP, 100 sandalyeli parlamentoda 52 milletvekilinin katılımıyla parlamento yönetiminin seçilmesini sağladı. Bu adım ilk başta her ne kadar “IKBY’deki iki yıllık parlamento krizi çözüldü” görüntüsü verse de bölgedeki krizi daha da derinleştiriyor.

Aşbetal’den ortak yönetime

Irak’taki Kürt siyasetinin iki yürütücü gücü olan KDP ve KYB arasındaki anlaşmazlıklar ne sadece IKBY iç siyaseti ile ilişkili ne de bugünle sınırlı. Kürt siyasetinin bugün hala iki parti üzerinden okunmasının tarihi 1970’lere dayanıyor. Zira 1961’de dönemin Irak rejimine karşı, ABD ve İran’ın da desteğiyle, KDP ve Molla Mustafa Barzani öncülüğünde ayaklanma başlatan Iraklı Kürtler, 1970’te Baas rejimi ile bir otonomi anlaşması yapmış ve özerklik elde etmişti. Ancak Irak ile İran arasında 1975’te imzalanan Cezayir Anlaşması sonrası, özellikle İran’ın Irak’taki Kürtlere desteğini kesmesi nedeniyle Kürtlerin direnci kırılırken hem otonomi kaybedilmiş hem de Molla Mustafa Barzani güçlerini İran’a çekme kararı almış ve böylece “devrim” olarak başlatılan hareket sona ermişti. Kürt siyasi tarihinde “Aşbetal (duran-işlemeyen değirmen)” olarak anılan süreç, Kürt ulusal mücadelesinde önemli bir kırılma olmuştu. Molla Mustafa Barzani’nin bu kararının ardından, anlaşmadan yaklaşık üç ay sonra, Kürt hareketinin öncü isimlerinden İbrahim Ahmed ve Celal Talabani, KDP’den ayrılarak KYB’yi kurmuştu.

Nitekim bu durum 1990’larda iç savaşa ve iki ayrı bölgesel yönetimin oluşmasına kadar uzandı. Ancak 2003’te Saddam Hüseyin rejiminin devrilmesiyle Iraklı Kürtler, aralarındaki siyasi rekabeti belirli ölçüde geri plana iterek ortak kazanımlar elde etti. IKBY’nin 2005 Anayasası’yla federal statü kazanması uzun mücadelelerin ardından siyasi, idari, coğrafi ve hukuki bir yapının kurumsallaşması yönünde atılmış bir adım olsa da KDP ve KYB arasındaki rekabet ve ayrışma giderilemedi.

Eşit ortaklık mı, ikili idare mi?

Ne var ki 4–6 Kasım 2026’da yaşanan gelişmeler, bu ortak yönetim modelinin geleceğini yeniden tartışmaya açtı. KDP’nin KYB ile uzlaşmadan parlamento yönetimini seçtirmesi, KYB’nin ise mevcut hükümetten çekilmesi ve alternatif yönetim organları oluşturma tehdidinde bulunması, iki parti arasındaki rekabetin yeniden kurumsal bir ayrışmaya dönüşebileceğini gösteriyor. Zira son iki yıllık süreçte KDP ve KYB’nin hem iç siyasette hem de Bağdat siyasetindeki ortak ritmi bozulmakla kalmayıp rekabete........

© Anadolu Ajansı Analiz