Tek partili hayatı geride bırakan 1946 yılından 1950'lerin sonuna gelindiğinde “müesses nizam” sandığın tek başına toplumsal gerilimleri çözmesine izin vermedi. 

1961 Anayasa referandumu ile sağlanmak istenen “yön tayini” toplumun dinamiklerini ve enerjisini sandıktan daha etkili bir şekilde açığa çıkarmıştı ama bu enerji egemenlik alanlarında rahatsızlık yarattı. 12 Mart ile yeni bir “ayar” müdahalesi oldu. 

Dikiş tutmayan ayarlar, güçlenmeye devam eden ve kitleselleşen  ekonomik, sosyal, siyasi talepler 1973, 1977 seçimleriyle sandıkta yükselişine devam etti. Siyasi iradenin reaksiyonu ise, toplumu kutuplaştırma politikalarını derinleştirmek oldu; illegalite, özel harp dairesi, silahlı çatışma, kurtarılmış bölge nedenlerini ortadan kaldıracak demokratik yaklaşımlar / düzenlemeler yerine, baskıyı, kıyıcılığı, nefret ve ayrıştırmayı besleyen odaklardan medet umuldu ve daha çok can kaybıyla olgunlaşması beklenerek 12 Eylül 1980 asker darbesi yapıldı.

Böylece 1945 ile 1950 yılları arasında 2. Dünya Savaşı'nın neden olduğu ekonomik daralmaların  etkisiyle dış dünyaya entegrasyon ve liberalleşme adımları atılmaya başladı. 1947 yılında Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası'na üye olundu. Aynı yıl Truman Doktrini ile ABD'den askeri ve ekonomik yardımların alındı. 1948 yılında imzalanan Marshall Planı ile sağlanan desteklerle kamu kaynaklarının özel girişimciler eliyle piyasalaştırılması süreci, toplumcu bir kalkınma ve demokratikleşme yerine, küresel sermayenin yönlendirdiği devletin yeniden ve yapılandırılması aşamasına gelinmiş oldu.    

Etkileri ve sonuçları halen devam eden bu askeri darbe ile hukuk, sandık ve örgütlü toplum çabaları ve aktörleri toprağa gömülmek istendi. Toplumun örgütlenme kapasitesi ve eğilimi ciddi biçimde tarumar edildi. % 91.37 oy ile kabul edilen 1982 Anayasa oylaması bu iklimin eseri oldu. 

20-25 yıllık süreçte kitleselleşen sol-sosyalist-demokrat örgütlülükler dünya konjonktürünün de etkisiyle giderek daha da güçten düşerken, bu sert ve dayatmacı iklim 1984 yılında Eruh ve Şemdinli’de başlayan şiddete dayalı siyasetin bugünlere kadar uzanmasının nedenlerinden biri oldu.    

Darbe........

© Akdeniz Gerçek