Bir ülke aynı anda hem zenginleşip hem de fakirleşebilir mi? İlk bakışta çelişkili görünen bu soru, bugün hem küresel ekonominin hem de Türkiye’nin karşı karşıya olduğu en önemli yapısal sorunlardan birine işaret ediyor. Finansal piyasalarda servet rekorları kırılırken milyonlarca insanın alım gücü geriliyor; milyoner sayıları artarken geniş toplum kesimleri geçim mücadelesi veriyor. Bu durum, ekonomik başarıyı yalnızca büyüme oranları, borsa endeksleri veya kişi başına düşen gelir gibi niceliksel göstergeler üzerinden değerlendirmenin ne kadar yanıltıcı olabileceğini ortaya koyuyor. Çünkü kalkınma iktisadı ve sürdürülebilirlik perspektifinden bakıldığında asıl mesele, ne kadar değer üretildiğinden çok bu değerin kimler tarafından paylaşıldığı ve toplumsal refaha ne ölçüde dönüştüğüdür.

2026 yılı itibarıyla küresel finans çevrelerinin açıkladığı veriler ile sokaktaki, pazardaki ve hanelerdeki ekonomik gerçeklik arasındaki makas giderek açılmaktadır. Bu bağlamda UBS Küresel Servet Raporu (Global Wealth Report), yalnızca dünya ekonomisindeki servet hareketlerini değil, aynı zamanda büyüme ile refah arasındaki kopuşu da gözler önüne sermektedir. Raporun ortaya koyduğu veriler, özellikle Türkiye açısından dikkat çekici bir tabloya işaret etmektedir. Son yıllarda yüksek büyüme oranları açıklayan Türkiye, aynı zamanda gelir ve servet eşitsizliğinin en hızlı derinleştiği ülkelerden biri hâline gelmiştir. Ekonomik büyüme rakamlarda devam ederken, refahın geniş toplum kesimlerine yayılmadığı; aksine servetin belirli gruplarda yoğunlaştığı bir yapı giderek daha görünür hâle gelmektedir.

KAVRAMSAL VE METODOLOJİK ÇERÇEVE: Servet Nasıl Ölçülür, Ne Anlatır?

Küresel servet dağılımına ilişkin verileri sağlıklı biçimde değerlendirebilmek için öncelikle kullanılan kavramları ve ölçüm yöntemlerini doğru anlamak gerekir. Çünkü ekonomik refahı analiz ederken çoğu zaman gelir ile servet kavramları birbirine karıştırılmakta, bu durum da ortaya çıkan sonuçların yanlış yorumlanmasına yol açmaktadır.

UBS Küresel Servet Raporu, bireylerin ekonomik durumunu değerlendirirken yıllık gelir akışlarını değil, zaman içerisinde biriktirilmiş servet stokunu esas almaktadır. Başka bir ifadeyle rapor, insanların bir yılda ne kadar kazandığından çok, sahip oldukları toplam ekonomik varlığın büyüklüğünü ölçmektedir.

Bu çerçevede net servet; bireylerin sahip olduğu finansal varlıklar (nakit, mevduat, hisse senetleri, tahviller ve benzeri yatırım araçları) ile finansal olmayan varlıkların (konut, arsa, iş yeri ve diğer gayrimenkuller) toplamından mevcut borç ve yükümlülüklerin çıkarılmasıyla hesaplanmaktadır.

Kısacası servet, yalnızca elde edilen geliri değil; yıllar boyunca biriktirilen ekonomik gücü, mülkiyet yapısını ve geleceğe ilişkin finansal güvenceyi de yansıtmaktadır. Bu nedenle servet dağılımı, bir ülkedeki ekonomik eşitsizlikleri anlamak açısından çoğu zaman gelir dağılımından daha güçlü bir gösterge niteliği taşır.

UBS raporu, dünya genelindeki tüm ülkeleri değil; veri kalitesi, metodolojik güvenilirlik ve istatistiksel şeffaflık kriterlerini karşılayan 56 ülkeyi kapsamaktadır. Ancak bu durum raporun temsil gücünü azaltmamaktadır. Çünkü söz konusu ülkeler, dünya yetişkin nüfusunun önemli bir bölümünü barındırmanın yanı sıra küresel servetin yaklaşık yüzde 92’sinden fazlasını kontrol etmektedir. Diğer ülkeler için ise uluslararası veri setleri ve makroekonomik göstergeler kullanılarak istatistiksel tahminler yapılmaktadır.

Bu yönüyle UBS Küresel Servet Raporu, yalnızca bireylerin zenginlik düzeylerini ortaya koyan bir çalışma değil; aynı zamanda küresel sermayenin yönünü, servetin hangi bölgelerde yoğunlaştığını, eşitsizliğin hangi ülkelerde derinleştiğini ve ekonomik büyümenin toplumsal refaha ne ölçüde dönüştüğünü analiz eden en önemli uluslararası referans kaynaklarından biridir. Dolayısıyla raporda yer alan veriler, yalnızca kaç kişinin zenginleştiğini değil; zenginliğin nasıl oluştuğunu, kimlerin payına düştüğünü ve ekonomik sistemlerin toplumsal sonuçlarını da anlamamıza imkân sağlamaktadır.

KÜRESEL TABLO: 2023-2025 Döneminde Servetin Yeni Coğrafyası ve Eşitsizliğin Derinleşmesi

Pandemi sonrası dönemde yaşanan yüksek enflasyon, faiz artışları ve jeopolitik gerilimler küresel ekonomide önemli kırılmalara yol açsa da, küresel servet birikimi yeniden güçlü bir yükseliş trendine girmiştir. Özellikle teknoloji hisselerinin öncülüğünde gerçekleşen piyasa rallileri, finansal varlık fiyatlarındaki artış ve sermaye piyasalarındaki toparlanma, dünya genelindeki toplam serveti tarihi seviyelere taşımıştır. Boston Consulting Group (BCG) ve Capgemini gibi uluslararası kuruluşların güncel verileri de bu eğilimi doğrulamakta; küresel net servetin 550 trilyon dolar sınırına yaklaştığını göstermektedir.

Ancak dikkat çekici olan nokta, servetin büyüklüğünden çok bu büyümenin nasıl paylaşıldığıdır. Küresel ekonomi daha fazla servet üretirken, bu servetin dağılımı aynı ölçüde kapsayıcı bir karakter sergilememektedir. Tam tersine, son yıllarda servetin belirli gruplarda yoğunlaşması hız kazanmış; ekonomik büyüme ile toplumsal refah arasındaki bağ giderek zayıflamıştır.

UBS Küresel Servet Raporu’nun verilerine göre, dünya yetişkin nüfusunun yalnızca yüzde 1,6’sını oluşturan yaklaşık 60 milyon kişi, küresel servetin yüzde 48,1’ini kontrol etmektedir. Buna karşılık, dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 41’ini oluşturan 1,55 milyar yetişkin ise küresel servetin yalnızca yüzde 0,9’una sahiptir. Bu tablo, günümüz küresel ekonomik sisteminin en temel çelişkilerinden birini ortaya koymaktadır: Servet büyümekte, ancak refah tabana yayılmamaktadır.

Aslında bu durum, küreselleşme ve finansallaşma süreçlerinin son kırk yılda ortaya çıkardığı bölüşüm krizinin en görünür sonucudur. Sermaye hareketleri hızlanırken, finansal varlıklara erişimi olan kesimler servetlerini katlayabilmekte; emeğe dayalı gelir elde eden geniş kitleler ise aynı ölçüde pay alamamaktadır. Böylece ekonomik büyüme, giderek daha fazla sayıda insan için refah üretmekten uzaklaşmakta; eşitsizlikleri yeniden üreten bir mekanizmaya dönüşmektedir.

TÜRKİYE PARADOKSU: Kâğıt Üzerindeki Zenginlik, Hanelerdeki Yoksullaşma

Küresel ölçekte servetin giderek daha dar bir kesimin elinde yoğunlaşması dikkat çekici bir olgu olsa da, Türkiye bu eğilimin çok daha keskin yaşandığı ülkelerden biri olarak öne çıkmaktadır. Çünkü Türkiye, son yıllarda aynı anda hem zenginleşen hem de yoksullaşan bir ekonomi görüntüsü vermektedir. Bir tarafta servetini hızla büyüten ve sayıları artan yüksek gelir grupları bulunurken, diğer tarafta alım gücü eriyen, tasarruf yapma imkânını kaybeden ve temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan milyonlarca vatandaş yer almaktadır.

UBS Küresel Servet Raporu’nun ortaya koyduğu veriler, bu çelişkiyi tüm açıklığıyla gözler önüne sermektedir. Türkiye, servet artış hızında dünyanın en dikkat çekici ülkeleri arasında yer alırken; aynı zamanda geniş toplum kesimlerinin reel anlamda yoksullaştığı ekonomilerden biri hâline gelmiştir. Başka bir ifadeyle, ülke ekonomisi büyür görünürken bu büyümenin meyveleri toplumun geneline yayılamamaktadır.

Son yıllarda açıklanan büyüme rakamları, ihracat performansı ve üretim göstergeleri ilk bakışta olumlu bir tablo ortaya koymaktadır. Ancak makroekonomik göstergelerin ardına bakıldığında farklı bir gerçeklik karşımıza çıkmaktadır. Yüksek enflasyon, gelir dağılımındaki bozulma ve servetin belirli kesimlerde yoğunlaşması, ekonomik büyümenin toplumsal refaha dönüşmesini engellemektedir. Bu nedenle Türkiye'de büyüme ile refah arasındaki bağ giderek zayıflamaktadır.

Özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde ortaya çıkan servet transferi mekanizmaları, ekonomik eşitsizlikleri........

© 12punto