Kuzey Buz Denizi Yeni Süveyş Olabilir mi?

Dünya ticaretinin yeni stratejisi artık yalnız en kısa yolu bulmak değil; kapatılması en zor yolu yaratmak.

Haritaya bakınca insanın ilk tepkisi şu oluyor: Neden Çin’den Avrupa’ya giden gemiler binlerce kilometre güneye inip Malakka’dan, Hint Okyanusu’ndan, Kızıldeniz’den ve Süveyş’ten geçsin? Neden kuzeye dönüp Rusya’nın Arktik kıyıları boyunca Avrupa’ya ulaşmasın?

Yüzyıllar boyunca bunun basit bir cevabı vardı: Buz. Şimdi buz geri çekiliyor. Jeopolitik ise ısınıyor. Bu iki gelişme birlikte dünya ticaretinin haritasını değiştirmeye başlıyor.

Çinli “Sea Legend”, Rusya’nın Kuzey Deniz Rotası üzerinden Avrupa’ya düzenli sezonluk konteyner servisi geliştirmeye başladı. Geçen yıl “Istanbul Bridge” Ningbo’dan Felixstowe’a Arktik üzerinden yaklaşık 20 günde ulaştı; şirket uygun koşullarda 18 günlük transit süresinin mümkün olduğunu söylüyor. Süveyş üzerinden aynı yolculuk 40 günü aşabiliyor.

Şimdi, Ortadoğu’daki yeni krizler ve deniz geçişlerindeki güvenlik sorunları bu güzergâha daha da fazla stratejik anlam kazandırıyor. Çin’in ilk düzenli Arktik ticari servisini başlatması, tek başına dünya deniz ticaretinde devrim anlamına gelmiyor. Ama yönü gösteriyor. ⁠

Rakamları abartmamak gerekiyor.

2025 sezonunda Kuzey Deniz Rotası’nda yalnızca 103 transit sefer kaydedildi. Bunların 15’i konteyner gemisiydi. Transit yük hacmi yaklaşık 3,2 milyon tondu. Üstelik seyrüsefer sezonu yaklaşık dört buçuk ay sürdü. Bunu Süveyş’in alternatifi ilan etmek için henüz çok erken.

Arktik’teki gemiler de bugünün 20.000 TEU’yu aşan dev ana hat konteyner gemileriyle aynı ölçekte değil. Buz sınıfı gemi arzı sınırlı, sigorta pahalı, arama-kurtarma kapasitesi yetersiz, hava ve buz koşulları öngörülemez.

Maersk CEO’su Vincent Clerc, bütün heyecana rağmen Arktik rotasının bugün küresel konteyner ticaretinin ana koridorlarının yerini alabilecek ticari olgunluğa ulaşmış olmadığını söylüyor.

Dolayısıyla mesele “Süveyş bitti, Arktik başladı” kadar basit değil. Daha önemli bir şey oluyor: Tek koridora bağımlı dünya ticareti, çok koridorlu bir sisteme geçiyor.

Çin’in Asıl Aradığı: Alternatif

Pekin açısından mesele yalnız birkaç gün kazanmak değil. Çin dünyanın en büyük ticaret ülkelerinden biri ama deniz ticaretinin önemli bölümü stratejik dar boğazlardan geçiyor. Malakka, Hürmüz, Babülmendep, Süveyş…Bunlardan herhangi birindeki savaş, abluka, terör saldırısı veya büyük güç çatışması Çin ekonomisinin damarlarından birini sıkıştırabilir.

Son haftalarda bunun ne kadar gerçek bir risk olduğunu yeniden görüyoruz. Çinli devlet denizcilik şirketleri Ortadoğu’daki güvenlik sorunları nedeniyle Hürmüz ve Babülmendep çevresindeki operasyonlarını değiştirmek ve bazı petrol yüklerini daha güvenli noktalardan aktarmak zorunda kaldılar.

Arktik bu nedenle Çin açısından yalnız lojistik değil, jeopolitik sigorta poliçesi. Pekin’in “Polar Silk Road — Kutup İpek Yolu” yaklaşımının arkasında da bu var. Tek bir kapıya mahkûm olmamak.

Fakat Rusya’nın Kapısından Geçiyor

Burada önemli bir paradoks var. Arktik rotası Çin’i Süveyş ve Ortadoğu’daki bazı risklerden kurtarabilir, fakat onu Rusya’ya daha bağımlı hale getiriyor. Kuzey Deniz Rotası Rusya’nın Arktik kıyıları boyunca uzanıyor. Moskova altyapı, navigasyon, izin sistemi ve özellikle nükleer buz kırıcı filosu sayesinde güzergâh üzerinde benzersiz bir konuma sahip.

Rosatom........

© yetkinreport.com