2026 Türkiye Raporu: Avrupa Birliği dar ufkunu ne zaman genişletecek?
2026 Türkiye Raporu: Avrupa Birliği dar ufkunu ne zaman genişletecek?
AB, 23’üncü ve 24’üncü fasılların açılmasına konulan engelleri kaldırmalı; Gümrük Birliği’nin modernleştirmekten ve insanların temasını kolaylaştırmaktan kaçınmayı bırakmalıdır. Türkiye ise yargı bağımsızlığını ve özgürlükleri geliştirmeli, bunları AB’nin eleştiri kozu olmaktan çıkarması gerekir.
Avrupa Komisyonunun 2026 Türkiye raporuna göre yargı bağımsızlığında gerileme sürüyor. Yürütmenin yargı üzerindeki etkisi giderilmiyor. Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının uygulanmaması hukuk düzenini zedeliyor. Demokratik kurumların işleyişi ve temel özgürlükler bakımından kaygılar derinleşiyor. Bu acı gerçeklerin bir sonucu olarak AB raporu; Türkiye’nin yolsuzlukla mücadele konusunda başlangıç aşamalarında olduğunun da altını çiziyor. Belediyelere yönelik örgütlü yolsuzluk soruşturmaları ile devasa fon dolandırıcılığı da bunu doğruluyor.
AB raporundaki eleştirilerden kaçamayız. AB eleştirdiği için değil, kendi menfaatimiz o yönde olduğu, kendi insanımız öyle istediği için bağımsız yargıyı, hesapverir yönetimi ve temel hak ve özgürlükleri çağdaşlarından da ileri gider şekilde gerçekleştirmeliyiz. Zira Brüksel’in tutarsızlıkları Ankara’nın kendi iç yönetim düzenimize yönelik sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Fakat AB’nin kendi siyasetini de sorgulaması, Türkiye’yi hukuk devletinden uzaklaşmakla eleştiren AB’nin, Türkiye’yi hukuk devletine yaklaştırabilecek müzakere yolunu kapalı tutmasının tutarsızlığını kabul etmesi gerekiyor.
İlkeler raporda, engeller masada
Üyelik fasıllarının 23’üncü faslı yargı ve temel hakları; 24’üncü faslı adalet, özgürlük ve güvenliği kapsıyor. Bu iki faslın amacı, aday ülkelerin hukukun üstünlüğüne dayanan bir toplum oluşturmasına yardımcı olmak. Zira bunlar sıradan teknik başlıklar değil, birlikte yaşamanın temel güvenceleridir.
26 Ekim 2022’de Yetkin Report’ta yayımlanan yazımda, bu fasılların raporun önüne alınmasını olumlu karşılamıştım. AB’nin genişleme yaklaşımı da temel reformların önce ele alınmasını, bu alandaki müzakerelerin ilk açılıp son kapatılmasını öngörüyor.
Ne var ki Türkiye bakımından bu iki fasıl hâlâ açılmadı. Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY), 2009’da bu başlıkları da içeren altı faslı siyasi olarak bloke etti. Müzakerelerin fiilen durduğunun ilan edilmesi ise 2018’de geldi. Fasıl açmak, Türkiye’deki ihlalleri affetmek değildir. Tam tersine, giderilmelerini açık ölçütlere, somut taahhütlere ve düzenli denetime bağlamanın yoludur. Müzakere masası bir başarı ödülü değil, dönüşüm aracıdır.
Reform çıpası olabilecek bir yolu siyasi gerekçelerle kapalı tutan AB’nin, bu konularda geri gidişi yalnızca raporlamakla çelişkiye düşüyor. Zira ilkeleri savunmak, onların gerçekleşmesini sağlayacak araçları da işletmeyi gerektirir. Kabul etmek gerekir ki: bu şartlarda AB’nin Türkiye’ye tam üyelik imkânı vereceği gibi olmayacak bir konuda olumsuz rapor yayınlaması ipe un sermek, üyelik vaadini vadesini gelmez ayın sonuna ertelemek gibi bir şeydir.
23 ve 24. Fasıllar neden açılamıyor?
AB’nin 23 ve 24. fasılların açılmamasını GKRY’nin engeline bağlaması da ayrıca sorgulanmalıdır.
Kıbrıs’ın bağımsızlığı, toprak bütünlüğü ve güvenliği, 1960 Garanti Antlaşması’yla Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık’ın garantörlüğüne bağlanmıştı. Türkiye’nin 1974’te garantörlük hakkı gereğince adadaki Türk nüfus lehine müdahalesi ile Kıbrıs fiilen Türk nüfusu ve Rum nüfusu olarak ikiye bölünmüş; her iki nüfus da kendi yönetimlerini oluşturmuştu.
Aradan geçen zamanda bu bölünmüşlüğe kalıcı bir çözüm bulunamadı. AB, ise fiilen bölünmüş adada buna bir çözüm bulunmasını beklemeden, adanın kuzeyindeki Türk nüfusu temsil etmediği açıkça ortada iken, güneyindeki Rum nüfusun seçtiği yönetimin üyelik başvurusunu 1 Mayıs 2004’te kabul etti. Üstelik üyelikten yalnızca bir hafta önce, 24 Nisan 2004’te yapılan referandumlarda, BM’nin çözüm planını Kıbrıslı Türkler kabul etmiş, Rumlar reddetmişti.
Uluslararası hukuku göz ardı eden AB, adadaki Türk nüfusunun kendi geleceğini tayin etme hakkını da göz ardı etti. Hatta daha da ileri giderek GKRY’nin egemen........
