Bir bankanın bilançosu demokrasinin aynası

Garanti BBVA, 80. yıl iletişimlerinin ilk adımı olan Salt Galata’daki basın buluşmasıyla, kurumun 80 yıllık hafızasını dijital bir deneyim olarak ziyaretçilerle buluşturdu. Sergi, ilk bakışta bir bankanın kurumsal hafızasına açılmış dijital bir kapı gibi görünebilir; oysa mesele bundan daha derin.

Garanti BBVA Genel Müdürü Mahmut Akten’in “Bugün burada yalnızca bir kuruluş yıl dönümünü değil, Türkiye ile birlikte büyüyen 80 yıllık bir kurumsal mirası konuşuyoruz.” sözleri, bu sergiyi sıradan bir yıl dönümü anlatısının dışına taşıdı.

1946’da Ankara’da başlayan hikâye; şube fotoğrafları, reklam afişleri, çalışan hatıraları, dijitalleşme adımları ve arşiv belgeleri üzerinden yalnızca bir finans kurumunun değil, Türkiye’nin üretim, sermaye, şehirleşme, teknoloji ve güven arayışının da izini sürüyor. Asıl soru da burada başlıyor: Bir bankanın hafızasına bakarken, acaba Türkiye demokrasisinin hangi kırılmalarını, hangi yön değişimlerini ve hangi sessiz dönüşümlerini de okuyoruz?

İşte 80 yılın bir kesiti..

Garanti Bankası’nın hikâyesi, yalnızca bir banka hikâyesi değil; Türkiye’nin demokratikleşme, sermaye birikimi, sınıflaşma, kentleşme ve modernleşme serüveninin de kısaltılmış bir özeti.

Banka 1946’da Ankara’da 12 kurucu ortakla doğduğunda, Türkiye de siyasal olarak yeni bir eşiğin tam üzerindeydi. Aynı yıl Demokrat Parti kurulmuş, 21 Temmuz 1946 seçimiyle çok partili hayatın kapısı aralanmıştı. Kusurlu, tartışmalı, aceleye getirilmişti; ama yine de sandık artık tek sesli bir rejimin dekoru olmaktan çıkıp rekabetin sahnesine dönüşmeye başlıyordu. Bankanın kuruluşu da tam bu iklimde, savaş sonrası birikmiş özel servetin yeni kârlı alanlar aradığı bir eşikte gerçekleşti.

Ankara’dan İstanbul’a

Bu yüzden Garanti’nin ilk yıllarına yalnızca “ekonomik başlangıç” diye bakmak eksik kalır. Anafartalar Caddesi’nde açılan ilk şube ve ardından İstanbul’daki ikinci şube, devlet merkezli bir cumhuriyetten ticaretin ve özel girişimin daha görünür olacağı bir Türkiye’ye geçişin işaretleriydi. Yedi yılda 22 şubeye ulaşması ve 1950’de genel merkezini Ankara’dan Sirkeci’ye taşıması da bir yön duygusu veriyordu: Siyasal meşruiyetin sandıkta yeniden tarif edildiği dönemde, ekonomik nabız İstanbul’da atıyordu. Nitekim 1950 seçimleri, gizli oy ve açık sayım ilkesini getiren yeni seçim kanununun ardından geldi; YSK verilerine göre katılım yüzde 89,3’tü ve DP yüzde 55,2 oyla 416 milletvekili kazanmıştı.

Siyasette çoğunluk, ekonomide piyasa, şehirde ise İstanbul ağırlığı belirginleşiyordu.

Sermayenin yeni mevzileri

Ne var ki Türkiye’nin demokrasi tarihi çizgisel bir ilerleme değildir; Garanti’nin hissedarlık tarihi de..

1970’lere geldiğimizde memleket yalnızca ideolojik olarak değil, kurumsal olarak da sert biçimde kutuplaşmıştı. Koalisyonlar kırılgan, sokaklar gergin, ekonomi döviz darboğazı ve enflasyon baskısı altındaydı. İşte bu iklimde........

© YeniBirlik