“En sonunda insanın ayrılmaz parçası olan her şeyin alışveriş ve pazarlık konusu olduğu zaman gelip çattı. Bu, o zamana kadar el değiştiren fakat ticaret konusu olmayan, erdem, duygu, kanaat, bilgi ve bilinç gibi şeylerin de ticaret konusu olduğu bir zamandır…”

Marx’ın 1847 yılında yayınlanan Felsefenin Sefaleti adlı ünlü eserinden yapılan yukardaki alıntı 179 yıl sonra, bu gününün dünyasında ne ifade ediyor? Etrafınıza şöyle bir bakın, şeyleşmemiş, metalaşmamış, nesneleşmemiş, soysuzlaşmamış, parayla alınıp-satılmayan bir şey kaldı mı? Artık bugünün dünyasında ‘sahip olma arzusu insan olma arzunun önüne geçmişken! Şeylere eleştirel bakma yeteneği ve kaygısı olan birinin bu sefil süreci sorun etmemesi mümkün değildir… İster istemez şu soru akla geliyor: Hızla her şey, her seferinde metalaşır, şeyleşir, parayla alınır-satılır ölü metalara dönüştürülürken, bizzat insanın kendisi de bu sefil sürece dahil olup, insanlıktan çıkar mı?

Kapitalizm sınırsız büyüme eğilimine ve dinamiğine sahip netameli bir sistem. Yatay ve dikey olmak üzere ikili bir genişleme yayılma süreci sayesinde var oluyor: Yatay genişleme, halen kapitalist ilişkilerin geçerli olduğu alandan kapitalist olmayan alanlara doğru yayılmadır ki, kapitalizm yatay genişlemenin sınırına bizde Harb-i Umumî denilen, birinci emperyalistler arası savaş arifesinde (1914) ulaşmıştı… Yeryüzünün tamamı birkaç kapitalist-emperyalist-kolonyalist devletin doğrudan veya yarı-sömürgesi statüsüne indirgenmişti… O tarihten sonra, özellikle de 1950’li yıllar sonrasında nöbeti dikey genişleme alacaktı… Büyük Hızlanma denilen 1970’li yıllar sonrasında süreç hızını ve yoğunluğunu artırdı…

Fakat kapitalizm sadece malları değil, toplumsal ilişkileri de metalaştırıyor… Bir şeyin meta haline gelmesi, yalnızca onun satılıp-alınması değildir… Daha derinde, onun değişim değeri üzerinden değerlendirilmesidir… İşte bu yüzden kapitalizm: Toprağı gayrimenkule, bilgiyi fikrî mülkiyete, zamanı çalışma saatine, emeği emek gücüne, doğayı doğal kaynaklara, sağlığı sağlık hizmetine, eğitimi eğitim hizmetine, kültürü kültür endüstrisine… Daha da ötede........

© Yeni Yaşam