Toplumsal hareketler iktidar değiştirir mi? 19. yüzyıldan Sırbistan’a

Medeniyetler Çatışması tezi ile maruf olmasına rağmen siyaset bilimindeki çalışmaları ile ön plana çıkan Samuel Huntington, 1990’ların başında “The Third Wave: Democratization in the Late Twentieth Century” kitabında, demokrasi tecrübesinin sabit ve ilerlemeci bir çizgide gelişmediğini, bilakis demokrasi ve otoriterlik formları arasında geçişler olduğunu iddia eder. Huntington’un söylediği, gerekli olan bileşenlerin oluşturduğu kapasite ile demokratikleşme gerçekleşebildiği gibi söz konusu kapasiteyi tersine çeviren ve kazanımları aşındırmak suretiyle ters bir dalga ile otoriterleşmeyi de tesis eden durumlar söz konusu olabilmektedir.

Kabaca 19. yüzyılın ilk çeyreği ile başlayan ve Birinci Dünya Savaşı sonrasında imparatorlukların çözülmesi ile sonuçlanan süreci birinci dalga olarak gören Huntington, savaş sonrası koşullarda neşet eden faşizm ve nasyonal sosyalizmi birinci dalganın nihayete ermesi olarak yorumlar. İkinci Cihan Harbi sonrasında ABD’nin öncülüğü ile Avrupa’nın demokratikleştirilme sürecini ikinci dalga olarak kabul eden Huntington, yine ABD eliyle Şili başta olmak üzere birçok Latin Amerika menşeli darbe sürecini de ikinci dalganın sönümlenmesi olarak yorumlar. Ve nihayet üçüncü dalgayı 1970’lerdeki Portekiz menşeli Karanfil Devrim ile başlatan Huntington, bu dönemde küre etrafındaki birçok demokratik deneyimi bu dalganın bir sonucu olarak kabul eder.

Hemen her dalgayı ekonomi, toplumsal huzursuzluk ve iç-dış bileşenler üzerinden ele alan Huntington’a göre en önemli parametrelerden biri de toplumsal meşruiyet. Toplumsal meşruiyetin sorgulandığı durumlarda ortaya çıkan demokratikleşme süreçleri,........

© Yeni Şafak