ABD-İran müzakereleri Lübnan’a İsrail saldırıları nedeniyle kopma noktasına gelse de tarafların tekrar masaya dönmesi somut bir ilerlemeye işaret ediyor. Trump’ın İsrail’e yakın isimlerin baskısı sonrasında sert bir söylem kullanmasına İranlılar sembolik bir masadan kalkma tepkisi vermesi, bu ilerlemenin kalıcı bir sonuca dönüşeceğini söylemek için erken olduğunu hatırlatıyor. Katar ve Pakistan’ın arabuluculuğunda İsviçre’de yürütülen görüşmeler, daha geniş bir anlaşmaya giden 60 günlük bir yol haritası, Hürmüz’de yol kazalarını ve yanlış hesaplamaları önlemeye dönük bir iletişim kanalı, Lübnan merkezli bir gerilimi azaltma mekanizması ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetçilerinin İran’a dönüşü için zemin üretmiş görünüyor. Bunlar kritik önemi haiz gelişmeler ancak sürecin kırılganlığı da tam burada başlıyor zira müzakereler artık yalnızca İran’ın nükleer programı etrafında gerçekleşmiyor. Sürecin geleceği, İsrail ve Hizbullah başta olmak üzere bölgesel aktörlerin bu diplomatik zemini dışarıdan sabote edip edemeyeceğine de bağlı hale gelmiş durumda.

PARAMETRELER VE SENARYOLAR

Temel pazarlık parametreleri aslında oldukça açık. İran, yaptırımların kaldırılması, petrol gelirlerine erişim, dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması, ABD’nin ekonomik abluka baskısının azaltılması ve İsrail’in Lübnan’da dizginlenmesini istiyor. ABD ise Hürmüz Boğazı’nın açık kalmasını, enerji fiyatlarının kontrol altında tutulmasını, nükleer denetimlerin yeniden başlamasını, İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokuna sınırlama getirilmesini ve maliyeti yüksek bir bölgesel savaştan çıkış yolu bulunmasını arıyor. Washington, geçici petrol yaptırımı muafiyetleri dahil somut ekonomik rahatlama sinyalleri vermeye de başladı. Buna karşın İran’ın en kritik tavizleri (özellikle denetçilerin hangi tesislere ve hangi kapsamda erişebileceği meselesi) hâlâ belirsiz. Bu da sürecin temel İsrail tarafından kullanılabilecek siyasi riskini oluşturuyor: İran erken kazanımlar elde ederken, ABD denetim için beklemek zorunda kalabilir.

En iyi senaryoda, 60 günlük süreç bu kırılgan açılımı disiplinli bir diplomatik çerçeveye dönüştürebilir. UAEA denetçileri hızla İran’a döner,........

© Yeni Şafak