Önceki yazıda denizin üstündeki yollara baktık: Venedik'i zengin eden baharat yoluna, Singapur'u yükselten boğaza, kapandığında dünyayı sarsan Hürmüz'e. Ama yüzeyin altında başka bir kavga sürüyor. Gemiler geçip gidiyor, deniz tabanı ise yerinde duruyor. Altında gaz var, üstünden boru hatları ve kablolar geçiyor. Artık asıl soru "Bu yoldan kim geçecek?" değil, "Bu deniz kimin?" Dünyanın dört bir yanında bu sorunun cevabını hukuktan çok donanmalar veriyor.

Deniz hukuku, bir önceki yazının kahramanı Hollanda Doğu Hindistan Şirketi'yle doğdu. Hugo Grotius 1609'da şirketi savunmak için yazdığı "Özgür Deniz" adlı kitapta denizin kimsenin olmadığını savundu. Bugünün kural kitabı ise 1982'de imzalanan BM Deniz Hukuku Sözleşmesi. Buna göre kıyıdan 12 deniz mili, yaklaşık 22 kilometre, devletin kendi toprağı sayılır. 200 mile kadar uzanan Münhasır Ekonomik Bölge'de başkaları gemiyle geçebilir, kablo döşeyebilir ama balığı, gazı ve petrolü kıyı devletinindir. Kıyıları birbirine yakın devletler denizi "hakkaniyete uygun" biçimde paylaşmak zorundadır. Türkiye bu sözleşmeyi imzalamadı. 1982'deki oylamada ABD, İsrail ve Venezuela ile birlikte ret oyu verdi. Sebep, sözleşmenin adalara tanıdığı haklardı. Yunanistan ise sözleşmeye taraf.

Bir ada ne kadar deniz kazanır?

Sözleşmenin 121. maddesine göre ada da kara gibi tam deniz alanı kazanır. Yunanistan'ın tezi buna dayanıyor: Girit'in, Rodos'un, Meis'in de ekonomik bölgesi vardır. Meis meseleyi en çıplak gösteren örnek. Yaklaşık 10 kilometrekarelik, 600 kişinin yaşadığı bu ada Kaş'ın iki kilometre açığında, Atina'ya ise 570 kilometre uzaklıkta. Türkiye'nin tezi şu: Anakaranın dibindeki küçük bir ada, bir ülkeyi kendi kıyısına hapsedemez. Ankara bu anlayışı "Mavi Vatan" adıyla bir devlet doktrinine dönüştürdü.

Mahkemeler iki tarafa da argüman veriyor. Uluslararası Adalet Divanı 2009'da Romanya-Ukrayna davasında Karadeniz'deki Yılan Adası'na karasuları dışında hiçbir etki tanımadı. Bu karar Türkiye'nin "hakkaniyet" tezini destekliyor. Ama mahkemeler büyük ve kalabalık adaları hiçbir zaman yok saymadı. 600 binden fazla insanın yaşadığı Girit, Meis değil.

Bu çizgiler, deniz tabanından gaz çıkınca yakıcı hâle geldi. İsrail'de 2009'da Tamar, 2010'da Leviathan, Kıbrıs'ın güneyinde 2011'de Afrodit, Mısır'da 2015'te Akdeniz'in en büyük gaz sahası Zohr bulundu. Güney Kıbrıs adanın tamamı adına ruhsat dağıttı. Türkiye ise Kıbrıs Türklerinin hakkının ve kendi kıta sahanlığının çiğnendiğini söyledi. Şubat 2018'de Türk savaş gemileri, Kıbrıs açığında sondaja giden İtalyan Eni'nin gemisinin yolunu kesti. Ağustos 2020'de Oruç Reis Meis'in güneyine gitti, bir Türk ve bir Yunan firkateyni çarpıştı. İki NATO müttefiki savaşın eşiğinden döndü. 2019'da kurulan Doğu Akdeniz Gaz Forumu'nda ise Türkiye yoktu. Ankara'nın cevabı, haritayı kendi kalemiyle çizmek oldu.

Libya hamlesi

27 Kasım 2019'da Türkiye ile Trablus'taki........

© Yeni Mesaj