Kıbrıs Türk tarafı yaşanan şiddet eylemlerinin Türk Haberler Bürosu’na bomba atıldıktan sonra başladığını kabul ediyordu ama sorumluluğu Kıbrıslı Rumlara atıyordu. Olayları Kıbrıslı Rumların “tahrik ettiği” ileri sürülüyordu.

Fakat, bu iddialar doğru değildi. “Tahrik” Rum tarafından gelmemişti. Nitekim, EOKA 9 Haziran 1958 tarihinde yayınladığı bir duyuruyla Türk Haberler Bürosu’na bomba atmadığını, bunun uydurma bir haber olduğunu söylüyor, “sabrımız tükenmiştir, ihtar ederiz” diyordu.

EOKA doğruyu söylüyordu. Bombayı “tahrik” amacıyla TMT militanları atmıştı. Nitekim koloni idaresinin görüşü de bu yöndeydi. Vali Foot Londra’ya geçtiği mesajda şöyle diyordu: “Patlayıcı artıklar üzerinde yapılan uzman incelemesi, patlayıcının yakın geçmişte Kıbrıslı Türk fanatiklerin kullandığı cinsten bir patlayıcı olduğunu gösterdi. EOKA tarafından böyle bir patlayıcı hiçbir zaman kullanılmadı. Kesin olmamakla birlikte, öyle anlaşılıyor ki, bomba Kıbrıslı Türkler tarafından Kıbrıs Rum emlakine saldırıda bir bahane olarak kullanılsın diye patlatıldı.”

Vali Foot ise 8 Haziran sabahı Londra’ya çektiği telgrafta “Türklerin kundaklama ve isyanı önceden yapılmış bir plan çerçevesinde gerçekleştirdiğine hiçbir şüphe yoktur” diyordu ve çok önemli bir noktanın daha altını çiziyordu: “Bu kalkışma, Türklerin daha önce yaptığı isyan eylemlerinden farklı olarak, Kıbrıslı Rumların herhangi bir şiddet eylemine karşı kendiliğinden yapılmış bir eylem değildir.”

Aslında, Kıbrıslı Türk yetkililer bombayı Türklerin koyduğunu kabul ediyorlardı. Örneğin, Rauf Denktaş, “teddy boys” olarak adlandırdığı gençlerin liderler tarafından kontrol edilemediğini iddia ediyordu ve İngilizlere bombayı Türklerin koyduğunu söylüyordu ama bunu kamuoyu önünde kabul etmek istemiyordu.

Denktaş: “Bu tabii ki Bir Türk Bombasıdır!” (“Of course it is a Turkish bomb!”)

Vali Foot, bombayı Türklerin koyduğuna dair sağlam delillere sahipti. En esaslı delil, Rauf Denktaş’ın İngiliz yetkililere söyledikleriydi.

Denktaş, olay gecesi İngilizlere bombayı Türklerin koyduğundan emin olduğunu söyledi. Nitekim, Vali Foot’un 10 Haziran günü Londra’ya gönderdiği bir telgrafta Denktaş’ın bombayı Türklerin koyduğunu söylediğine dair önemli bilgiler yer alıyordu: “Olay yerine gelen Denktaş’ın, Bölge Komiseri ve Polis Komiser Yardımcısı’na ‘Well, We’ve asked for it’ (Bela arıyoruz) dedi. Kendisine, bunun nasıl bir bomba olduğunu bilip bilmediği sorulduğunda, Türk bombası olduğunu söyledi. Bölge Komiseri, Denktaş’ın kelime kelime şunu söylediğini aktardı: “Of course it is a Turkish bomb”. (Bu tabii ki bir Türk bombasıdır.’) Olay yerinde bulunan bir Özel Şube (Special Branch) yetkilisi ise Denktaş’ın şöyle dediğini ileri sürüyordu: ‘We’ve asked for this. The Greeks would not dare to do it. We’ve have gone too far this time. I can’t stop it.’ (Bela arıyoruz. Kıbrıslı Rumlar bunu yapmaya cesaret edemezler. Bu sefer çok ileri gittik. Ben bunu önleyemem.)

Vali, mesajında Denktaş’a dair verdiği bilgilerin çok gizli olduğunu, bu bilgilerin kullanılmaması gerektiğini belirtiyordu ve imalı bir dille şöyle devam ediyordu: “Tabii, Denktaş’ı hedef göstermek istersek veya bunu isteyeceğimiz takdirde durum değişir. Onu hedefe koyarız. Ben, Türk toplumu bağlamında yararlı bir rol oynayacağına dair umudumuz olduğu sürece bunu yapmaya istekli değilim. Olaydan Türklerin sorumlu olduğunu kabul ettiğinin açıklanması hayatını tehlikeye atabilir.”

Vali değerlendirmelerini bitirirken İngiltere’nin Ankara büyükelçisinin Türk yetkililerle yapacağı görüşmelerde yukarıda aktarılan bilgileri -Denktaş’ı ilgilendiren kısımları hariç- kullanabileceğini belirtiyordu ve Türklerin Kıbrıslı Rumları suçlamaya devam etmeleri durumunda gerçekleri kamuoyuna açıklayabileceğini vurguluyordu.

“Komünistler Yapmıştır”

Vali Foot, konuyu görüşmek üzere 8 Haziran 1958 tarihinde Türkiye’nin Kıbrıs başkonsolosu ile de bir araya geldi. Vali,........

© Yeni Düzen