Madde Hafiflerse Mana Şiddetlenir

Konu şöyle geçiyor:  

“Madde rikkat peydâ ettikçe hayat şiddet peydâ eder, hayat asıl, esastır; madde ona tâbidir, hem de onunla kaimdir. Bir hurdebinî huveyn havass-ı hamsesiyle insanın havassını. 

Muvazene edersen görürsün: İnsan ondan ne derece büyükse havassı o derece onunkinden aşağı. O huveyne işitir kardeşinin sesini. 

Hem de görür rızkını. Ger insan kadar büyüse, havassı hayretfezâ, hayatı şûlefeşan, rüyeti de berk-âsâ bir nur-u âsümânî.

İnsan, bir kitle-i mevattan bir zîhayat değildir. Belki de milyarlarla zîhayat hüceyrâtından mürekkep ve zîhayat bir hücre-i insanî.”

“Muhakkak ki insan, içinde Yasin Suresi yazılmış bir Yasin kelimesinin çizimi gibidir. Yaratıcılık mertebelerinin en güzelinde bulunan Allah’ın şanı ne yücedir!”1 

Bu pırlanta cümleleri sabırla açmaya çalışalım: Madde inceldikçe hayat şiddetlenir, yani mana şiddetlenir. Hayat, yani mana asıldır, esastır. Madde ise manaya tâbidir. Madde, mana ile ayakta durur. 

Beş hisli bir mikroskobik hayvancığı, büyük hisler sahibi insan ile ölçüp tartarsan şunu görürsün: 

İnsan ne kadar büyükse, hisleri o derece küçüktür. 

O hayvancık bu haliyle kardeşinin sesini işitir, rızkını görür. Bu hayvancık insan kadar büyüse, hisleri hayret verici şekilde, hayatı ışık saçacak derecede; onu görmek istesek şimşek gibi göklerdeki nur gibi parlar.  

İnsan ölü bir kitleden bir canlı değildir. Bilakis, milyarlarla canlı hücreden yaratılmış canlı bir insandır.

İnsan, içerisinde Yasin Suresi yazılmış bir Yasin kelimesi gibidir. Allah’ın şanı ne yücedir! O, yaratıcılık mertebelerinin en yükseğindedir.

Bu satırlarda, madde ile mana, mikroskobik bir hayvancığın hisleri ile insanın devasa hisleri, hücre ile........

© Yeni Asya