Devlet nasıl yönetilecek? Bir önceki yazıda CHP’nin 2023- 2025 ve Yeni Parti’nin programlarının ideolojik temellerini; Altı Ok, Atatürk, Cumhuriyetçilik, Laiklik, Milliyetçilik, Halkçılık ve Devletçilik başlıkları altında karşılaştırdım.

Bugün ise devletin nasıl yönetileceğine ilişkin altı temel konuya bakacağız:

Kılıçdaroğlu dönemi CHP Programı – 2023

2023 seçimleri sırasında yürürlükte bulunan CHP Programı, Türkiye’nin yeni bir anayasaya ihtiyacı olduğunu açıkça ifade ediyor.

Programda yeni anayasanın; Ara rejimlerin hukuki kalıntılarını tasfiye etmesi, Toplumun özgürleşme ve demokratikleşme beklentilerini karşılaması, Bireysel hak ve özgürlükleri koruyup geliştirmesi, Sivil toplumu güçlendirmesi, Yasama, yürütme ve yargının yetki alanlarını açıkça belirlemesi, Hukukun üstünlüğü ile yargı bağımsızlığını güvence altına alması gerektiği belirtiliyor.

Yeni anayasanın toplumsal katılımla, siyasi partiler ve kurumlar arasında mümkün olan en geniş uzlaşmayla hazırlanması öngörülüyor.

Özgür Özel dönemi CHP Programı – 2025

“Sosyal Devlet Yaklaşım Belgesi” başlığını taşıyor. Metin ağırlıklı olarak sosyal güvenlik, eğitim, sağlık, kadın, gençlik, eşitlik ve sosyal hizmet politikalarını kapsıyor.

Bu belgede yeni anayasanın nasıl hazırlanacağına, devletin temel kurumlarının nasıl düzenleneceğine ve anayasal sistem tercihine ilişkin ayrı bir bölüm yer almıyor.

“Anayasal güvence” ifadesi ise kadın haklarının korunması gibi belirli hak alanları kapsamında kullanılıyor.

Yeni Parti Programı – 2026

Yeni Parti Programı, doğrudan “yeni anayasa hazırlanacaktır” cümlesini kullanmıyor.

Ancak siyasal yetkileri tek kişide toplayan yönetim anlayışının yerine; Hukuk devletini, Kuvvetler ayrılığını, Güçlü parlamentoyu, Bağımsız yargıyı, yerel demokrasiyi, Denetim mekanizmalarını esas alan yeni bir demokratik düzen kurulacağını belirtiyor.

Program ayrıca yargı bağımsızlığının anayasal güvenceye alınmasını, Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru sisteminin güçlendirilmesini ve Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığının fiilen sağlanmasını öngörüyor.

Karşılaştırılan metinlerde, 2023 seçimlerinde yürürlükte bulunan CHP Programı açık biçimde yeni anayasa yapılmasını ve bunun geniş toplumsal uzlaşmayla hazırlanmasını savunuyor.

2025 CHP programında Sosyal Devlet Yaklaşım Belgesi’nde yeni anayasanın hazırlanmasına veya anayasal yönetim sistemine ilişkin ayrı bir düzenleme bulunmuyor.

Yeni Parti Programı ise açıkça “yeni anayasa” ifadesini kullanmamakla birlikte, mevcut tek kişilik yönetim anlayışının yerine yeni bir demokratik düzen kurulmasını ve çeşitli alanlarda anayasal güvencelerin güçlendirilmesini öngörüyor.

Kılıçdaroğlu dönemi CHP Programı – 2023

2023 seçimleri sırasında yürürlükte bulunan CHP Programı parlamenter rejimi esas alıyor.

Programda parlamentonun yalnızca yasa yapan ve hükûmeti denetleyen bir kurum olmadığı; ülkenin siyasi nabzının attığı temel demokratik platform olduğu belirtiliyor.

Parlamenter rejimin, parlamentonun üstünlüğü ve saygınlığının korunmasıyla güç kazanacağı ifade ediliyor.

TBMM’nin yasama yetkisinin devredilmemesi ve kanun hükmünde kararnamelerin parlamentonun yasama görevini engellememesi gerektiği vurgulanıyor.

Özgür Özel dönemi CHP Programı – 2025

İncelediğimiz 2025 CHP Sosyal Devlet Yaklaşım Belgesi’nde parlamenter sistem, hükûmet modeli veya Cumhurbaşkanının anayasal konumu ayrı bir başlık altında ele alınmıyor.

Belge, demokratik katılım ve aktif yurttaşlık gibi kavramlara sosyal politikalar ve eğitim üzerinden yer veriyor; ancak devletin hükûmet sistemine ilişkin kurumsal bir model ortaya koymuyor.

Yeni Parti Programı – 2026

Yeni Parti Programı bu konuda açık ve doğrudan bir tercih ortaya koyuyor:

“Güçlü meclise dayalı, kuvvetler ayrılığı ilkesini esas alan bir parlamenter sistem kurulacaktır.”

Programda; Meclisin yasama ve denetim yetkilerinin güçlendirileceği, Hükûmetin parlamentoya karşı sorumlu ve denetlenebilir olacağı, Cumhurbaşkanının tarafsız, birleştirici ve sembolik anayasal sınırlar içinde tanımlanacağı belirtiliyor.

2023 seçimlerinde yürürlükte bulunan CHP Programı parlamenter rejimin ve TBMM’nin üstünlüğünün güçlendirilmesini savunuyor.

İncelediğimiz 2025 CHP Sosyal Devlet Yaklaşım Belgesi’nde hükûmet sistemine ilişkin bir tercih yer almıyor.

Yeni Parti Programı ise........

© Yeni Ankara