www.yildirimkoc.com.tr

4857 sayılı İş Kanununa göre, gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde, bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçilerin, ondan sonra gelen ikinci çalışma haftası gündüz çalıştırılmaları suretiyle postalar sıraya konur. Gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir. Ayrıca, postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az onbir saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz. (Madde 69)

Vardiya çalışmalarını düzenleyen Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik bulunmaktadır. Ayrıca, Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik de uygulanmaktadır.

Vardiya çalışması yapılan işyerlerinin çoğunda uygulanan toplu iş sözleşmelerine göre, bazen ikinci, bazen ikinci ve üçüncü vardiyalarda çalışan işçilerin ücretlerine bu süreler için bir vardiya zammı uygulanır. Bazı toplu iş sözleşmelerinde ise, vardiya çalışmasının yukarıda belirtilen gece saatlerine rastlayan bölümü için gece zammı verilir. Ayrıca, postası değiştirilecek işçinin dinlendirilme süresi de toplu iş sözleşmeleriyle uzatılabilmektedir.

Vardiya çalışmasında çok sık rastlanan ve işçilerin çok büyük bölümünün farkında olmadığı iki önemli yanlış uygulama söz konusudur.

Birincisi, 24 saatlik çalışmada iki vardiya kullanılmasıdır. Diğer bir deyişle, birinci vardiya işyerinde 12 saat bulunduktan sonra, ikinci vardiyanın da işyerinde 12 saat geçirmesidir. Bu 12 saatlik süre içinde 1 saat ücretsiz ara dinlenmesi zorunluluğu vardır. Her iki vardiya da fiilen 11 saat çalışır.

Birçok işyerinde, bazen veya sürekli olarak iki vardiyayla 24 saatlik çalışma gerçekleştirilir. Her vardiya 12 saat işyerindedir.

Bu uygulama (turizm, özel güvenlik, sağlık hizmetleri ve petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamında yürütülen işler dışında) yönetmeliğe aykırıdır.

Yönetmeliğin 4. maddesi şöyledir:

“İşçi Postaları Sayısının Düzenlenmesi

“Madde 4 — İşçi postaları;

“a) Nitelikleri dolayısıyla sürekli çalıştıkları için durmaksızın birbiri ardına postalar halinde işçi çalıştırılarak yürütülen işlerde posta sayısı 24 saatlik süre içinde en az üç işçi postası çalıştırılacak şekilde düzenlenir. Ancak turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamında yürütülen işlerde ve bu işlerin yürütüldüğü işyerlerinde faaliyet gösteren alt işveren tarafından yürütülen işlerde düzenleme 24 saatte iki posta olacak şekilde yapılabilir.”

Diğer bir deyişle, 24 saat çalışılan işyerlerinde işçiler 3 veya daha fazla sayıda postayla çalıştırılabilir. İki vardiyalı çalışma mevzuata aykırıdır. Ayrıca, gece çalışmaları 7,5 saati geçemez.

İkinci önemli hak kaybı, vardiya değişimlerinde yaşanmaktadır.

Kanuna göre, “postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az onbir saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz.”

Bir işyerinde işçiye imzalatılan iş sözleşmesinde şu hüküm vardır: “İşverenin istemesi halinde işçi vardiyalı çalışmayı kabul eder. İşçi bu hususa şimdiden muvafakat etmiştir. Aksi halde işveren tarafından iş akdi haklı nedene dayanılarak feshedilebilir.”

Bazı sendikaların bağıtladığı toplu iş sözleşmelerinde kanunun öngördüğü 11 saatlik süre 15 veya 16 saate çıkarılmıştır.

Ancak birçok işyerinde vardiya değiştirmelerde işçinin vardiyadan çıktıktan 8 saat sonra yeniden işe gelmesi istenmektedir.

Bu uygulama kanuna aykırıdır. Ancak........

© Veryansın TV