İslam dünyasının dört büyük mezhep imamından biri olan İmam-ı Azam Ebû Hanife, sadece yaşadığı 8. yüzyıla değil, asırlar ötesine ışık tutmuş bir alimdir. Onun mirası, Türk milletinin inanç hayatında müstesna bir yer tutar. Aradan bin iki yüz yıldan fazla zaman geçmesine rağmen, Ebû Hanife’nin adı bugün bile saygıyla anılıyor, fikirleri yolumuzu aydınlatmaya devam ediyor. Peki, İmam-ı Azam’ı bu denli büyük yapan nedir? Onun hayatına, Türk kimliğine, İslam’a ve özelde Türk-İslam anlayışına yaptığı katkılara kısaca baktığımızda bu sorunun cevabını bulabiliriz.

Ebû Hanife, Miladi 699 yılında Kûfe’de doğdu. Asıl ismi Numan bin Sabit’tir. Dedesi Güney Türkistan’dan bu bölgeye gelip sonradan Müslüman olmuştur. Ebû Hanife’nin çocukluğu Kûfe gibi ilim ve kültürün harman olduğu bir şehirde geçti. Kendisini ilme adayan Ebû Hanife, inanç ve diyalektik ile işe başladı; devrinin çeşitli fırkalarıyla tartışarak doğru itikadı savundu. Ardından fıkıh ilmine yönelip dönemin büyük fakihi Hammad bin Ebu Süleyman’ın ders halkasına tam 18 yıl devam etti. Kendisini öylesine geliştirdi ki hocası vefat edince dersleri devam ettirecek en uygun kişi olarak görüldü ve hoca kürsüsüne o oturdu.

Küfe çarşısından ilim kürsüsüne uzanan bu yolculuğun neticesinde Ebû Hanife, etrafında geniş bir talebe halkası oluşturan bir müderris oldu. Öyle ki, İslam coğrafyasının dört bir yanından öğrenciler onun derslerine katılmak üzere Kûfe’ye akın etti. İmam-ı Azam’ın derslerine katılanlar sadece fıkıh değil, ahlak ve hikmet de öğreniyordu.

Ebû Hanife’nin İslam’a yaptığı katkılar saymakla bitmez. Her şeyden önce O, değişen şartlara cevap verebilen esnek bir fıkıh ekolü oluşturdu. O’nun adıyla anılan Hanefi mezhebi, işte bu şekilde, nakil ile aklı buluşturan metodu sayesinde geniş coğrafyalarda benimsendi. İmam-ı Azam, bir yandan Kur’an ve Sünnet’e sıkı........

© Türkgün