ARAPAPIŞTI KANYONU (AYDIN) GEZİ NOTLARI.1

(Önsöz: Yazıyı uzun bulup okumaktan vazgeçene derim ki; “Etrafımızda duymadığımız sesler, görmediğimiz nesne, durum ve olaylar vardır." Duymak ve görmek için; biraz dikkat, biraz sükûnet, biraz yavaşlamak gerek. Yunus gibi ”Derdim vardır, inilerim” diyenlere selam olsun. Metin içinde çok ilginç bilgilerle karşılaşacaksınız. Saygılarımla. Dr.SSİ)

Arapapıştı. Bu ismi duyup da ilk anda şaşırmayan insan olur mu diye düşünüyorum. Bence olmaz. Arap kelimesini anladık. Apışmak kelimesi de TDK Sözlüğünde; bacaklarını ayırarak oturmak veya çömelmek. Mecazi anlamda ise; ne yapacağını kestirememek, nasıl davranacağını bilememek, olarak geçiyor. Başkalarında (Kubbealtı Lügati) ise: bir işin üstesinden gelememek, aciz kalmak, şaşırmak, afallamak ilavesi var. Kanyon ise; genellikle tabakalı arazilerde uzun vadede, akarsu aşındırmasıyla oluşan dar vadi, dar boğaz. Batı Anadolulu[1](1) bir insan olduğum halde, yakın zamana kadar bu yerin adını bile duymamıştım. Yine Anemon Dağcılık ve Doğa Sporları kulübünün ve başkanı Ömer Bülbül beyin bir etkinliği vesilesiyle haberdar oldum ve gördüm.

DÜNYANIN SEKİZİNCİ HARİKASI

Dünyanın yedi harikası denilince eski çağın (antik dönem) ve günümüzdeki çeşitli oylamalarla seçilmiş yeni yerlerin adları sıralamada yer alır. “Dünyanın Sekizinci Harikası” diye resmî olarak kabul edilmiş bir yer yok aslında. Bu ifade genellikle halk arasında çok etkileyici, olağanüstü yapılar veya doğal yerler için mecazî olarak kullanılır. Buna uygun olarak da burası Aydın Büyükşehir Belediyesince 2016’da keşfedilmiş, 2017’den itibaren de gezginlerin hizmetine açılmış doğa harikası bir yer; Arapapıştı kanyonu. Daha sonraki tekne gezisinde dağıtılan tanıtım broşürünün kapağında Belediye Başkanı Özlem Çerçioğlu’nun adı yer alıyordu.

ARAPAPIŞTI ADI NEREDEN GELİYOR?

Arapapıştı Kanyonunun adı, kesin bir kaynağa ve delile dayanmıyor diyor kaynaklar. Rivayete göre MS 7. yüzyılda bölgeye gelen Arap orduları, kanyonun çok dik, dar ve geçit vermez yapısı nedeniyle burada ilerleyemez ve şaşırıp kalır. Bunun üzerine yöre halkı buraya “Arap şaşırdı / afalladı” anlamında “Arapapıştı” demeye başlar. "Arapapıştı" adıyla ilgili halk arasında başka rivayetler de var. Geçmişte bölgede yaşanan takip, çatışmalar veya eşkıya olayları sırasında Arap kökenli (?) kişilerin bu sarp bölgede saklanması nedeniyle bu ad verilmiş deniyor. Kelimelerin kökeninin nereden geldiği ile uğraşan “Kökenbilim=Etimoloji” diye bir saha var dilde. Halk çoğu kez bunlara yakıştırma izahlar getirir. Ama hiçbir kanıt da yoktur. Bu tür kelimeleri ve izahları duyduğunda, -kulakları çınlasın diyeyim- 2023’de 14 günlük İran gezisinde birlikte olduğumuz tarihçi Ayhan Pala bey aklıma gelir. Kökenbilim amatörleri ile karşılaştığında söylediği “Bu gün sallama çay mı içtin, derim” sözünü hatırlıyorum. Ben de araştırıyor ve düşünüyorum; bu bölgeden tarih boyunca hiç Arap ordusu geçmiş mi diye. Arapların 7. ve 8. yüzyıllarda karadan ve denizden başarısız iki İstanbul kuşatması var. Akdeniz ve Adalar denizi üzerinden İstanbul’a ulaşmışlar. Ulaşabildiğim kaynaklarda Aydın bölgesinden, karadan geçen bir Arap ordusu yok.

Düşünüyorum. Halkın bu Arap kökenli veya Arap dedikleri, bizim yanlışlıkla Arap dediğimiz bölgede yaşayan Afrika kökenli siyasi insanlarımız olmasın? Bence bu ihtimal öncekilerden daha güçlü gibi görünüyor. Muğla dâhil bölgede Afrika kökenli tamamen Türkleşmiş, hatta Türkçeyi bölge şivesi ile konuşan, vatansever siyahî köyler de var. Halkın Arap dedikleri de bu insanların içinden çıkan kimseler olmalı.

AFRO-TÜRKLERİ BİLİYOR MUYUZ?

Yani Afrika kökenli siyahî Türkler. Geçmiş yıllarda, hatta gençlik yıllarımda Muğla taraflarından olan, kendini Türk Milliyetçisi olarak kabul eden, rozet takan, kongrelere katılan bir kişi duyardım. Lakabı ve adı yanılmıyorsam Arap Mustafa idi. Bizim gibi siyahî insan görmeye pek alışık olmayanlar için bu çok şaşırtıcı, ama aynı zamanda sevindirici........

© tarihistan.org