Prof. Dr. Barış Doster: Jön Türk Devrimi, Türk Milliyetçiliği ve Türk Dünyası!
Prof. Dr. Barış Doster
Son yıllarda, özellikle gençler arasında 1908 Jön Türk Devrimi’ne, İttihat ve Terakki’ye, Kemalizm’e ilişkin dikkat çeken bir ilgi var. Türk gençlerinin bu konulara ilgi göstermesi, bu alandaki doğru, nitelikli, bilimsel düzeyi yüksek kitapları, makaleleri, belgeselleri, yayınları takip etmesi, olumlu ve önemli. Bu konularda Zafer Toprak’tan Feroz Ahmad’a, Tarık Zafer Tunaya’dan Sina Akşine’e, Erol Şadi Erdinç’ten Orhan Koloğlu’na dek pek çok değerli hocamızın, ustamızın çok nitelikli çalışmalara, çok önemli eserlere imza attığı da unutulmamalı. Elbette bu konularda yazmış olan önemli yabancı uzmanlar da var; Philip H. Stoddard, Masayuki Yamauchi, Ernest E. Ramsaur, Eric Jan Zürcher, Stanford J. Shaw, Justin McCarthy gibi… Liste daha da uzatılabilir elbette.
Unutmuyoruz, o dönemleri bilmek, o kuşakları tanımak, tarihimizin o kesitlerini kavramak, bugünü daha iyi anlamak ve yarını daha yüksek isabetle öngörmenin de temelini oluşturuyor.
Biliyoruz, Jön Türk hareketi; Devlet-i Aliyye’yi derinden etkilemiş, Müslüman ve Türk tebaanın yoğunlukta, çoğunlukta olduğu bölgelerde milliyetçilik düşüncesini tetiklemiş, ivmelendirmiştir. Meşrutiyeti amaçlayan hareketler, bu kapsamdaki siyasal arayışlar, anayasal tezler, Osmanlı münevverleri, mütefekkirleri, siyasal seçkinleri arasında tartışılmış, sahiplenilmiştir.
Osmanlı Devleti’nin yönetimi altında olmasa bile, Osmanlı’yı yakından takip eden, Osmanlı aydınlarının etkilerinin hissedildiği Kafkasya’da, Orta Asya’da (Türkistan’da), bu konuların tartışıldığı zengin bir düşünce iklimi vardır. Türkçülük akımının pek çok öncü ismi, bu topraklarda doğmuş, yetişmiştir. Nitekim bu önemli düşünürlerimiz, 1923’te kurulacak olan Türkiye Cumhuriyeti’ne de büyük katkı verecekler, Türk milliyetçiliğine ilişkin tartışmalarda öne çıkacaklardır.
KAFKASYA VE ORTA ASYA’DAN OSMANLI’YA GELEN TÜRKÇÜLER
Dahası var. Bu önemli düşünürlerimizin bazıları, Çarlık Rusyası’nda gördükleri baskı nedeniyle memleketlerinden ayrılıp, Osmanlı Devleti’ne, başkent İstanbul’a gelmişlerdir. O dönem Kafkasya’dan, Orta Asya’dan İstanbul’a gelenler arasında sadece önemli düşünürler, aydınlar yoktur. Öğrenciler de vardır. Ne var ki, bu önemli düşünürler Osmanlı Devleti’ni yönetenlerden, Saraydan, Saltanattan, pek ilgi görmezler.
Bu ilgisizliğin birkaç nedeni vardır elbette: Birincisi, Osmanlı’yı yöneten devlet erkânı, Rusya’dan çekinmiştir. İkincisi, Osmanlı Devleti güçsüzdür, Çarlık Rusyası idaresi altındaki Türklere, Müslümanlara yönelik bir siyaseti de yoktur üstelik. Üçüncüsü, Jön Türklerin fikirlerinin, Kafkasya ve Orta Asya kökenli Türkçü aydınların düşüncelerinin, Osmanlı tebaası üzerinde etkili olmasından kaygı duymaktadır Saray ve Hükümet.
Oysa Rusya’daki 1905 Devrimi, devrim sonrasındaki kargaşa, Rusların Japonlar karşısında aldığı yenilgi, hem Rusya’daki Müslümanları ve Türkleri hem de Osmanlı’daki Jön Türkleri heyecanlandırıp, umutlandırmıştır. Fakat Sultan Hamid-i Sani’nin (Osmanlıcada, padişahların kaçıncı olduğuna ilişkin rakamlar, adının önüne değil, adının sonuna gelir, yani doğrusu Hamid-i Sani’dir, II. Abdülhamit değil) Rusya’daki gelişmelere olan ilgisizliği ve Rusya’yla iyi geçinme çabaları nedeniyle,........
