Yapıtı tarif eden eleştiri gerçek anlamda bir eleştiri mi? Çünkü tarif eden eleştiri, çoğu zaman eserin görünür katmanında kalır. Oysa eleştirinin asıl işlevlerinden biri, görünür olanın içindeki görünmeyen yapıyı açığa çıkarmaktır. Bir yapıtta bazı nesneler ya da formlar görmek ile onların temsil ettiği varoluşsal, tarihsel veya etik durumu kavramak arasında önemli bir fark vardır. Üstelik günümüzde görsellerin aşırı dolaşımda olduğu bir çağda yaşıyoruz. İzleyici zaten imgelerle kuşatılmış durumda. Bu nedenle eleştirmenin görevi imgeyi yeniden üretmek değil, imgenin düşünsel sonuçlarını araştırmaktır. Aksi halde metin, sanat yapıtının yanında duran bir sesli rehber metnine dönüşebilir. 

Yapıtlardaki nesnelerden, formlardan, imgelerden değil, onların ürettiği unutma ve hatırlama rejimlerinden söz etmek gerekir. Bir yapıtı izlerken hatırlanan neyse onun üzerinden unutulanın ortaya çıkma hali de söz konusudur. Bu, bir bilgi ya da bir olay olabilir. Bu nedenle metin, bir sergiyi değerlendirirken doğrudan estetik bir söyleme düşmüyor; etik ve fenomenolojik bir alana da kayıyor. Sanat eserini yalnızca kendinde bir nesne olarak değil, bir düşünce olayı olarak da ele almak gerekir. Bu yaklaşımın bir riski de vardır elbette. Fazla soyutlaşırsa eser görünmez hâle gelebilir ve metin kendi başına felsefi bir denemeye dönüşebilir. Bu denge büyük ölçüde korunmalı.

Sanat yapıtını açıklamaktan çok, onunla birlikte düşünmeye çalışmak yapıt okumanın temel yaklaşımıdır. Bu nedenle eleştiri metinlerinin “eser hakkında” değil, daha fazla “eserle birlikte” yazılmış metinler olmasını tercih ederim. Eleştirinin yaratıcı ve düşünsel tarafı da bence burada ortaya çıkıyor. Eleştiri, yapıtın tetiklediği bir düşünüm sürecini içerir; oradan sonuç değil sürecin anatomisi çıkacaktır ortaya. Çünkü zaten sonuç........

© T24