Türkçe edebiyat…

“Türk Edebiyatı” ifadesi, dar anlamda “Çağdaş Türk Edebiyatı” nitelemesinin kısaltılmış hâlidir. Bu niteleme, başka şeyler yanında, eser dilinin Türkçe olmasından başlayarak, yazar ve okurun Türklerle ve Türkiye ile başat ilgisi olan bir edebiyatı ifade eder.

Türklerle ilgili olmak; etnik olarak ve/veya yurttaş olarak Türk olanları kapsadığı gibi —son söyleyeceğimizi baştan söylemiş olsak da— Türkçe konuştukları hâlde kendilerini böyle hissetmeyenleri de kapsar.

Benzer şekilde “Türkçe Edebiyat”, “Türkiye Edebiyatı” gibi ifadeler de bağlama göre “Çağdaş Türk Edebiyatı”na gönderme yapar. Bu tür ifade edişlerde, dil, ülke, mekân, coğrafya gibi boyutlardan birine özel vurgu yapma isteği vardır. Bu özel vurgudan genele doğru yükseldiğimizde ise, ana ve kapsayıcı niteliğiyle yine Çağdaş Türk Edebiyatı kavramına varırız.

Türk Edebiyatı nitelemesi ile Türkçe Edebiyat ya da Türkiye Edebiyatı arasında bir ikame ilişkisi yoktur; anlamı genişleten, özelleştiren ya da genelleştiren ilişkiler vardır. Bu nedenle bağlamı doğru kurulmuş bir cümlede bu nitelemelerin anlamları bozulmadan birbirinin yerine kolayca geçmeleri beklenmez.

Peki ne oldu da bir süredir “Türk Edebiyatı” ile “Türkçe edebiyat” ya da “Türkiye Edebiyatı” demek birbirini dışlayan seçenekler hâline geldi?

Bu soruya kendimizce cevap vermeden önce, sosyal medyada ya da gazete demeçlerinde alelusul biçimde yürütülen kamplaştırıcı tartışmalarda yeterince yer bulmadığını düşündüğümüz bazı hususlara değinmek gerekir.

Yazar özgürlüğü, yazarı anlamak ve sınır meselesi

Edebiyatçı, yaratısını sınıflandırmakta ve nitelendirmekte özgürdür. Hangi ülkede ve dilde olursa olsun, kendi eserini dilediği bir sınıfa koyabilir, kendince seçtiği bir adla anabilir. Bu edim, sanatçı kişiliğinden ve yaratım sürecinden ayrı düşünülemez.

Bu adlandırmanın bilimsel olarak doğrulan(a)maması, ahlaki olarak onaylan(a)maması ya da siyasal olarak tercih edil(e)memesi bu durumu değiştirmez. Ortada gerçekten bir sanatçı ve sanat ürünü varsa —ki bunun kesin bir turnusol kâğıdı yoktur— ya da bunun tersinin apaçık olduğu bir durum yoksa, böylesi bir edim sanatın ve sanatçının var olma hakkının uzantısıdır.

Dolayısıyla sanatçının bu türden adlandırmalarına doğruluk ya da yanlışlık atfetmeden önce, tıpkı eserine yaklaşırken olduğu gibi, anlama yükümlülüğümüz vardır. Sanat, yer yer, zaman zaman ya da bütün zamanlarda; bilgisel, ahlaki, siyasal doğruluklara mesafeli durabilir. Estetik dışındaki ölçütlere hiyerarşik bir üstünlük atfetmeden sanatçıyı........

© T24