KORKMADAN YAŞAMAK BİR LÜTUF DEĞİL, VATANDAŞLIK HAKKIDIR!
Bir ülkede adaletin gerçek ölçüsü, güçlülerin ne kadar korunduğu değil, güçsüzlerin de hukuk karşısında yalnız bırakılmamasıdır.
Bir anne, çocuğunu sabah okuluna gönderirken yüreğinin bir köşesinde korku taşıyorsa… Bir kadın, akşam evine dönerken attığı her adımda arkasına bakma ihtiyacı hissediyorsa… Bir yaşlı, bir engelli ya da hakkını aramak isteyen bir yurttaş, karşısındaki kişinin gücünden çekindiği için sesini çıkaramıyorsa kendimize şu soruyu sormak zorundayız.
Biz güvenliği yalnızca tehlike ortaya çıktığında hatırlanan bir mesele olarak mı görüyoruz, yoksa insanın yaşam hakkının ayrılmaz bir parçası olarak mı?
Çünkü insanın en derin korkusu, her zaman başına ne geleceğini bilmemesi değildir. Bazen asıl korku, başına bir şey geldiğinde kendisini kimin koruyacağını bilememesidir.
Bir annenin gözü çocuğunun eve dönmesini beklerken kapıda kalıyorsa, bir kadın uğradığı tehdidi dile getirmekten çekiniyorsa, bir yurttaş hakkını aramadan önce karşısındaki kişinin makamını, nüfuzunu ve çevresini hesap ediyorsa mesele artık yalnızca kişisel kaygı değildir. Mesele, insanların birbirlerine ve kendilerini korumakla yükümlü kurumlara ne kadar güvenebildiğidir.
Güvenlik, insanın başına bir şey geldikten sonra hatırlanan bir sorumluluk değildir. Asıl güvenlik; tehlikeyi önceden görebilmek, riskleri azaltabilmek ve hiçbir insanı çaresizliğiyle baş başa bırakmamaktır.
Hiçbir anne, çocuğunu koruyabilmek için dünyanın bütün yükünü tek başına omuzlamak zorunda kalmamalıdır. Hiçbir kadın, hakkını savunduğu için kendisini daha büyük bir tehlikenin içinde bulmamalıdır. Hiçbir yurttaş, adalet arayışının yeni bir korkunun başlangıcı olabileceğini düşünerek susmaya mecbur bırakılmamalıdır.
Çünkü korkmadan yaşamak bir ayrıcalık değil, temel bir vatandaşlık hakkıdır.
GÜÇ DEĞİŞİR, HAK DEĞİŞMEMELİ
Toplumların en derin yaralarından biri, insanların haklı olup olmadıklarını değil, kimin yanında durduklarını hesap etmeye başlamasıdır. Bir haksızlık karşısında ilk sorumuz “Gerçek ne, kim mağdur edildi?” olmaktan çıkıp “Bunu kim yaptı, arkasında kim var?” hâline geliyorsa adalet duygumuzun yerini güç hesabı almaya başlamış demektir.
Güçlüden yana durmak çoğu zaman kolaydır. Güç, korunma umudu, çıkar sağlayan ilişkiler ve gelecekte kendisinin de güçlü olabileceği düşüncesini beraberinde getirebilir. Haklıdan yana durmak ise her zaman kolay değildir. Bazen yalnız kalmayı, eleştirilmeyi, dışlanmayı ve bazı imkanlardan vazgeçmeyi gerektirir. İnsanın karakteri tam da burada sınanır.
İlke sahibi olmak, yalnızca kendi çıkarlarımızla çatışmadığı sürece doğruyu savunmak değildir. Asıl mesele, doğruyu savunmanın bir bedeli olduğunda da aynı yerde durabilmektir. Güç merkezleri değiştikçe yön değiştirenler, dün savunduklarını bugün inkâr edenler, dün yanlış bulduklarına çıkarları uğruna sessiz kalanlar olabilir. Ancak hakikat, onu kimin söylediğine göre değişmez. Haksızlık, yapanın makamına göre meşrulaşmaz. Tehdit, sahibinin nüfuzuyla haklılık kazanmaz.
İnsan, haklıdan yana durmak yerine güçlüden yana saf tuttuğunda ilkelerini güç dengelerine teslim etme tehlikesiyle karşı karşıya kalır.
Bir atasözümüz vardır: “Ağası güçlü olanın, kulu suçlu olur.”
Bu söz, güç karşısında adalet duygusunun nasıl yaralanabildiğini anlatır. Oysa hukukun amacı, insanları güçlü ve güçsüz diye ayırmak değil, herkesin hakkını eşit biçimde güvence altına almaktır.
Adaletin gerçek sınavı, güçlü olanın ne kadar korunabildiği değil, güçsüz olanın da aynı güvenceye sahip olup olmadığıdır.
Bir insanın arkasında kalabalıklar bulunabilir. Bir başkasının ise yalnızca haklılığına ve sesini duyurabileceğine dair umudu vardır. Hukukun değeri, kalabalıkların gücüyle değil, kimsenin yanında kimse yokken de hakkını arayabilmesiyle ölçülür.
Çünkü hak, sahibinin gücüne göre büyüyüp küçülüyorsa orada eşitlikten söz etmek mümkün değildir.
DEVLETİN GÜCÜ, İNSANI NE KADAR KORUYABİLDİĞİYLE ÖLÇÜLÜR
Bir devletin sorumluluğu, yalnızca suç işlendiğinde müdahale etmekten ibaret değildir. Öngörülebilir riskleri azaltmak, tehditleri ciddiyetle değerlendirmek, koruyucu mekanizmaları işletmek ve hak ihlalleri karşısında etkili başvuru yolları sağlamak da bu sorumluluğun ayrılmaz parçalarıdır.
Elbette hiçbir toplum bütün tehlikeleri önceden ortadan........
