Yılmaz Güney’in senaryosunu yazıp Şerif Gören’in yönettiği Endişe filmi Çukurova’nın kavurucu yaz sıcağında pamuk tarlalarında ırgatlık yapan ailelerin çocuklarının görüntüleriyle açılır. Yoksulluğun, perişanlığın, kendi başına bırakılmışlığın, çaresizliğin neden olduğu ihmalliğin fotoğrafıdır her biri.

Endişe’de Fato karakterini canlandıran Aden Tolay, filmin gösteriminden sonra Yarına Doğru dergisine bir yazı yazar. Şöyle başlar:

“Filmin çalışmaları sırasında Çukurova’da bir ay pamuk ırgatlarıyla beraberdik. Buradaki yüzü sinekten gözükmeyen çocuklar filmde gösterildiğinde TBMM kürsülerinden bu gerçeğin inkârı yoluna gidildi. İnanılmak istenmeyen ve kasıtlı olarak yalanlanan gerçek sadece yüzlerine sinekler konmuş çocuklar değil!..”*

Endişe, kurmacanın içinden kendi döneminin toplumsal belgesini çıkaran filmlerden biri. Halkın yoksulluğunun, eğitimden mahrum bırakılmasının, törelerin altında ezilmesinin temel nedenlerini net bir biçimde gösterir. Hakikatin talep ettiği sadeliği en yalın hâliyle karşımıza koyar. Seyirciyi bu düzene seyirci olmaması için vicdani sorumluluk almaya davet eder.

Yılmaz Güney, büyük olayları küçük hayatlarla anlatır. Toplumsal güçleri karakterlerin kararlarıyla, tarihsel dönüşümü gündelik zamanın ritminde deşifre eder. Tarihi büyük olayların ardında değil, çalışma koşullarında, sınıflar arasındaki uçurumda, gündelik hayatın tükenmeyen endişesinde ve insanların gelecek tasarılarında belgeler.

Yönetmen Şerif Gören sınıfsal çelişkileri muazzam bir dikkatle yansıtır. Büyük çelişkileri hayatın doğal akışında yakalar. Mevsimlik tarım işçilerinin sert çalışma koşullarına radyo haberleri eşlik eder hep. Demirel’in, Erbakan’ın hükümet bunalımına ilişkin beyanatları, Kıbrıs tartışması, sokağa yansıyan Ecevit umudu; radyodan duyulan soyut ve bıktırıcı siyasal dil, ırgatların somut hayatıyla yan yana gelir. Sermaye gruplarının kenti ele geçirmesi, örgütlenmemiş tarım emekçisinin hâli, dumanları göğe yükselen fabrikalar aynı karededir. Gören, seyircinin bakışına kaçacak yer bırakmaz. Film neden-sonuç ilişkisini çoktan kurmuştur; buna rağmen aynı gerçek meclis kürsüsünden inkâr edilir.

1975’te Altın Portakal Film Festivalinde beş ödül alan film, döneminin güçlü bir kaydı, darbe öncesi dönemin politik hafızalarından biridir.

Hafıza geçmişe bakarken seçmeci davranır. Bugün katlanılması güçleştiğinde geçmişin bazı parçalarını öne çıkarıp bazılarını karanlıkta bırakmak kolaylaşır. Nostalji, bugünün katlanabileceği bir seçim üretir sürekli.

Seksenler akımının hortlamasının nedenlerinden biri de bu olabilir mi?

Teknoloji yorgunu insanın teknolojiyi kullanarak teknoloji öncesi bir zamana dönmesi başlı başına ironik. Ama neden altmışlar değil, yetmişler değil de özellikle seksenler? Neden 12 Eylül’ün, işkencelerin, kayıpların, yasakların, depolitizasyonun, neoliberal dönüşümün yaşandığı bir dönem bugün vatkalı ceketler, kabarık saçlar, kasetler ve grenli fotoğraflarla biçimleniyor?  

Bugün izlenen seksenler değil de seksenlerden geriye kalmasına izin verdiğimiz görüntüdür.

Yapay zekâyla hazırlanmış seksenler görüntüsünde beden bile “fazla olma” hâlini temsil ediyor. Aşırılık dönemin sadece giyim kuşamına ait değildi kuşkusuz. Türkiye’de Özal........

© soL