Yıllar önce Karar gazetesinde de “İnternet ve Felaket” başlıklı bir yazı yazıp bu konuyu gündeme getirmiştim. O dönemki incelemelerimde belirli aralıklarla, bir felaket sonrasına hazırlık için Wikipedia makalelerinin çıktılarını alıp saklayan bir gruptan haberdar olmuş; şaşırmış ama hak da vermiştim.

Son günlerde GitHub’da dikkat çeken Project N.O.M.A.D., tam da bu duyguyu kaşıyan bir iş. Crosstalk Solutions tarafından geliştirilen proje, kendisini “offline-first” bir bilgi ve eğitim sunucusu olarak tanımlıyor. Kurulduktan sonra yerel ağda ya da doğrudan cihaz üzerinde, tarayıcıdan erişilebilen bir sistem sunuyor; içinde yerel yapay zekâ, çevrimdışı bilgi kütüphanesi, haritalar, eğitim içerikleri ve çeşitli araçlar bulunabiliyor.

Resmî açıklamasına göre sistem; Ollama tabanlı yerel AI sohbeti, Kiwix üzerinden çevrimdışı Wikipedia ve referans içerikleri, Kolibri üzerinden eğitim modülleri, ProtoMaps tabanlı haritalar ve CyberChef gibi araçlarla geliyor. Proje ayrıca internetin yalnızca ilk kurulum ve sonraki güncellemeler için gerektiğini, yerleşik telemetri içermediğini söylüyor. GitHub sayfasında proje bugün itibarıyla yaklaşık 14 bin yıldız seviyesine ulaşmış görünüyor.

Benim asıl ilgimi çeken şey, bu projenin teknik tarafı kadar zihinsel tarafı oldu.

Çünkü son birkaç yıldır bize şöyle bir dünya normalmiş gibi anlatılıyor: Bilgiye erişmek için sürekli çevrimiçi olacaksın. Yapay zekâ kullanmak için uzak sunuculara bağlanacaksın. Harita için bir şirkete, notların için başka bir şirkete, belgelerin için bir başkasına güveneceksin. Senin cihazın aslında cihazın olmayacak; daha çok başka yerlerde çalışan sistemlere açılan bir terminal gibi davranacak.

Bu modele o kadar alıştık ki, alternatifini görünce şaşırıyoruz.

Oysa alternatif çok yalın bir soruyla başlıyor:

Neden kendi bilgim, kendi cihazımda durmasın?

Bu soru ilk bakışta “hazırlıkçı”ların, hayatta kalma meraklılarının ya da kıyamet senaryosu sevenlerin sorusu gibi durabilir. Nitekim N.O.M.A.D.’ın dili de biraz o dünyanın kokusunu taşıyor.

Fakat meseleyi sadece “internet çökerse ne yaparız?” parantezine sıkıştırmak eksik olur.

Asıl konu şu: Bugün internete erişiminiz olsa bile dijital bağımsızlığınız olmayabilir.

Çünkü internetin varlığı ile bilginin sizin kontrolünüzde olması aynı şey değil.

Bir servis........

© Serbestiyet