Kızıl Îcâz Dersleri–27
Küllî Mefhumun Beş Mertebesine Giriş: Külliyyât-ı Hams
Önceki derste müfred lafzın mânasını küllî ve cüz’î diye ayırdık. Şimdi küllî mefhumların birbirine nasıl nispet edildiğini inceleyeceğiz. Klasik mantıkta cins, nev‘, fasıl, hâssa ve araz-ı âm olarak bilinen beş küllî, tarif ve tasnifin temel araçlarıdır.
Süllem’den konuya geçiş
Bir önceki derste küllî, birçok ferde yüklenmesine mefhum bakımından engel bulunmayan mâna olarak açıklanmıştı. Bu tarif, külliyyât-ı hams bahsinin ön şartıdır. İlgili Süllem beytini ve Kızıl Îcâz haşiyesini esas nüshayla karşılaştırmadan burada lafzen nakletmiyoruz.
Beş küllî nedir?
Cins (جِنْسٌ), mahiyetleri farklı türlerde ortak olan ve “Nedir?” sorusuna cevap teşkil eden genel kavramdır. Mesela “hayvan”, insan ve at için cinstir.
Nev‘ (نَوْعٌ), aynı mahiyeti taşıyan fertlere yüklenen kavramdır. “İnsan”, Ali ve Ayşe gibi fertler bakımından nev‘dir.
Fasıl (فَصْلٌ), bir nev‘i aynı cins içindeki diğer nevilerden ayıran mahiyet kurucu vasıftır.........
