menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Bir kişinin hakkı, toplumun menfaati için feda edilebilir mi?

14 0
06.11.2026

Kamu yararı, ölçülülük ve Risale-i Nur’da adalet-i mahza

Bir yol, bir hastane veya bir afet tedbiri düşünelim.
Toplumun ortak ihtiyacını karşılamak için bir karar alınacak; fakat kararın yükü belirli insanların üzerinde toplanacak.
Kamu yararı adına konuşmak kolaydır.
Zor olan, o yarar gerçekleştirilirken bir kişinin hakkına ne olduğuna dikkat etmektir. “Toplum kazanacak” cümlesi, tek başına her müdahaleyi adil kılar mı?

Kamu yararı sınırsız yetki değildir

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 35. maddesi mülkiyet hakkını korur; hakkın ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlanabileceğini öngörür. 13. madde ise temel hak sınırlamalarını ölçülülük ve diğer anayasal güvencelere bağlar. Konu kamulaştırma olduğunda 46. madde ayrıca önem kazanır: Taşınmazın gerçek karşılığının, kural olarak peşin ve nakden ödenmesi anayasal güvencedir. Dolayısıyla kamu yararının varlığı, yöntem ve bedel konusundaki her tercihi meşrulaştırmaz.

Anayasa Mahkemesi, 12 Şubat 2026 tarihli E.2025/190, K.2026/38 sayılı kararıyla, Kamulaştırma Kanunu’nun 10. maddesindeki “Tescil hükmü kesin olup…” ibaresini iptal etmiştir. 21 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan iptal hükmü, dokuz aylık erteleme nedeniyle 21 Şubat 2027’de yürürlüğe girecektir.

Karar, taşınmazın gerçek bedelinin belirlenmesine yönelik hukukî süreç henüz tamamlanmadan tescilin kesin sayılması sorununu ele alır. Böylece kamu yararı ile mülk sahibinin hakları arasındaki adil dengenin, yalnızca amaca değil, etkili hukukî güvencelere de bağlı olduğu hatırlatılır.

Bir ferdin hakkı ve adalet-i mahza

Bediüzzaman Said Nursî, Mektubat’ın On Beşinci Mektup’unda adalet-i mahza ile adalet-i izafiye ayrımını açıklarken şöyle der: “Bir fert dahi, umumun selâmeti için feda edilmez.” Ardından ferdin rızası olmaksızın hayatının ve hakkının toplum adına feda edilemeyeceğini belirtir. Metnin devamındaki ölçü de önemlidir: “Fakat adalet-i mahzâ kabil-i tatbik ise, adalet-i izafiyeye gidilmez. Gidilse zulümdür.”

Nitekim Mektubat’ın Otuz Üçüncü Mektup’unda şu ilke dile getirilir: “Adalet-i mahzâ-yı Kur’âniye, bir mâsumun hayatını ve kanını, hattâ umum beşer için de olsa heder etmez.” Aynı düstur Hutbe-i Şâmiye’nin Hakikat Çekirdekleri bölümünde de yer alır. Oradaki “Muhakkak maslahat, mevhum mazarrata feda edilmez” ifadesi ise kesin bir faydayı varsayımsal bir zarara feda etmeme ölçüsünü hatırlatır. Bu ilkeler farklı tarihî bağlamlarda ifade edilmiş olsa da bireyin hakkını soyut gerekçelerle göz ardı etmeme yönünden........

© Risale Haber