Kuvve-i vahime şeytanın desiselerini duyan bir kulak, onun adına konuşan bir lisan olarak kalbi ifsada çalışan bir özelliğinin mevcudiyeti gibi, teyakkuza ve terakkiye medar bir yönü, fehmin tezyidine, yani anlayışın derinliğine hizmet eden bir hususiyetinin varlığı da görülmektedir.

O halde fıtrat-ı insaniyede mühim vazifeleri bulunan bir kuvveyi yok etmeye çalışmak yerine, kuvve-i vâhimeden neş’et eden hisleri/düşünceleri Kur’an hakikatleri rehberliğinde yönetmek, yani faydalı hale getirmek çaresini aramak gerekmektedir.

Evet vehim ile zihni meşgul eden menfi düşünceler idare edilebilse, fehmin tezyidine ve tekmiline kuvvet vermesi mümkün görünmektedir. Demek vehim zayıf bir kuvve olarak aklın murakabesi altında kalsa, tefekküri seyahatte fehmin tezyidine ve tekmiline medar manaların inkişafına sebebiyet vermektedir.

Evet yönetilebilen vehim, tedbire ve tefekküre kuvvet vermekte, aklın terakkisinde ehemmiyetli bir rol üstlenmektedir. Mesela hilkatteki tecellisi ile zahir, hadisat-ı âlemde mestur Esma ve Sıfat okumalarında vehim ile zihne gelen sualler ve vesveseler düşünen akıllar için lokomotif vazifesi görmektedir.

Ancak yönetilemeyen vehimler yersiz endişeleri, maddi ve manevi illetleri intaç etmekte, insanın halet-i ruhiyesini bir zehr-i kâtil gibi mahvetmektedir. Hayalin tasvir ettiği, yani kurguladığı düşünceler doğru zannedildiğinde, akıl ve kalp kuvve-i vahimenin tahakkümü altına girdiğinde, yani insan vehmine yenildiğinde ruhun hastalanması muhakkak bir netice olarak görülmektedir.

Demek ispatı mümkün olmayan geçersiz düşüncelerin ağır basmasıyla, hükmünü geçerli kılmasıyla ruh hastalık emareleri göstermekte, baskılar artınca akıl iflasa sürüklenmektedir. Psikolojide bu sıkıntılı vaziyet “Paranoya” olarak isimlendirilmektedir.

İlmi bir silsile ile hareket, hikmetli muntazam kanunlara, yani sünnetullah tabir olunan ilahi yasalara riayet fehmin mevcudiyetinden........

© Risale Haber