Geçen yazımızda belirttiğimiz üzere Deliler köyünden Tosun Ağa, 1880’ler ve 90’larda yaptıklarıyla Pasin bölgesinin kahramanlarından biri haline gelmişti.

Yaptığı işlerden belki de en önemlisi, geriye bıraktığı hayır eserleriydi. İyi bir taş ustası olan Tosun Ağa, bizzat kendi elleriyle çok sayıda eser yapmıştı. Bunu, 1892’da kurmuş olduğu bir vakıfla taçlandırdı.

Kurmuş olduğu vakfın merkezinde Porsuk köyündeki cami vardı. Deliler köyü yakınında olup daha merkezi konumda bulunan Porsuk köyünde, çevre köylerin Cuma namazı kılabilmesi için böyle bir camiye ihtiyaç vardı.

Bu camiyi özel kılan en önemli husus, Tosun Ağa tarafından bizzat yapılmış olmasıydı. İnşaat için gereken büyük taş bloklarını sonbaharda köyün beş kilometre kuzeyindeki “Kızılkırma” denilen yerden çıkarır, orada şekillendirir ve kızaklardı. Kış geldiğinde ise camış koşulu kızaklarla köye getirirdi. Yine çiftçilikten arta kalan zamanlarında camiyi inşa ederdi. Kendi köyünden olan güçlü kuvvetli bir adam dışında, kimsenin yardımını kabul etmezdi. Her gün bir batman undan ekmek, bir batman undan da helva yaptırıp Porsuk’a getirir ve arkadaşıyla birlikte yerdi.

Sadrettin İbrahimhakkıoğlu, Tosun Ağa’nın yaptığı işler hakkında, 1962’de şunları yazmıştır:

“Hacı Tosun’un yapmış olduğu camiler, köprüler, yollar ve cetveller hala durmaktadır. Hacı Tosun bütün inşaatı zamanın vasıtalarıyla nakledilemeyecek derecede büyük taş ve sallarla yapmıştır. Bir duvara 20 taş ancak koymuştur. Camilerin üzeri ve altları tamamen büyük sallarla yapılmıştır. Hacı tosun bu salları yazın, çok yüksek dağların tepesinden keser, hazırlar, kızağa alır; kış gelince büyük bir odunla bunları manevra yaptırarak; yamaçlardan, ovalardan geçirerek inşat mahalline getirir ve öylece inşaata hazır vaziyette bırakır ve yazın da inşaatı yapardı.”

Caminin inşaatı tam yedi yıl sürdü. Tosun Ağa, kendi elleriyle yaptığı caminin imam-hatibinin maaşının verilmesi ve diğer bazı ihtiyaçları için, gelir getirici mülkler vakfetti. Bu hususta hazırlattığı vakfiyenin tarihi 8 Nisan 1892’dir. Buna göre Tosun Ağa, Deliler köyündeki büyük bir hanesini vakfetti. Bu hane, bir avlu, bir oda, bir odalı ahır, bir küçük ahır, bir aşhane ve iki harem odasından müteşekkil olup 2.500 kuruş kıymetindeydi. Ayrıca, aynı köyde kardeşi Habib ile ortak olduğu değirmenin yarısını vakfetti. Tek taşlı olan bu değirmen 2.000 kuruş değerindeydi. Son olarak da kendi malından biriktirdiği 2.000 kuruş nakit parayı vakfetti. Bunlardan elde edilecek gelirlerle Porsuk Camii imam-hatibine her yıl 150 kuruş, aydınlatma için gereken mum yağına da 50 kuruş verilecekti. Ayrıca cami ve vakfettiği yapıların gereken bakım ve onarımları yapılacaktı. Vakfın mütevellisi olarak, büyük oğlu Zekeriya’yı tayin etti.

Tosun Ağa’nın kendi elleriyle yaptığı cami günümüzde mevcut olup bölge halkı tarafından kullanılmaktadır. Camiye vakfettiği değirmen ise maalesef yok olmuştur. Değerli hocamız Prof. Dr. Hakan Hadi Kadıoğlu; yıllar önce bölgeye yaptığı inceleme gezisi sırasında, bu değirmenin taş oluğunu köy yolunun kenarında görmüştür. Tosun Ağa tarafından yekpare taştan imal edilen ve yaklaşık üç metre uzunluğunda olup bu oluk, sonraki yıllarda ortadan kaybolmuştur. Böylece eskiye dair kaybettiğimiz eserler arasına bu özel değirmen de katılmıştır. Diğer taraftan Kurnuç köyünün önünde yaptığı köprü ayaktadır.

Tosun Ağa, yaptığı hayırlı işlerin üstüne bir de hacca gitmiş ve “Hacı Tosun” olmuştur.

Kendisine rahmet dilerim. Bu yazımızın hazırlanması sürecinde katkılarını gördüğüm değerli hocam Prof. Dr. Hakan Hadi Kadıoğlu’na ve değerli meslektaşım İbrahim Kırmacı kardeşime teşekkür ederim.

© Pusula Gazetesi