I. Dünya Savaşı Erzurum’un üzerinden bir kâbus ve fırtına gibi geçmişti. Anadolu’nun hiçbir yerinde savaşın dehşeti Erzurum’daki kadar ken­dini göstermemişti. Şehirdeki tahribatın boyutları dayanılmaz derece­deydi. Gençler sınır bölgelerinde savaşmaya giderken, ihtiyarlar yurtla­rını bırakarak göç etmek zorunda kalmıştı. Şehirde kalanların çoğu ise Ermeni çeteleri tarafından katledilmişti. Kurtuluştan sonra belediyenin yaptığı ilk iş, işgalin son günlerinde Ermeni çeteleri tarafından katle­dilmiş olan binlerce Türk’ün defnedilmesiydi. Öldürülen Türkler, şeh­rin 12 Mart’ta geri alınmasından sonra, katliamdan sağ kurtulmuş olan kadın ve erkekler tarafından çeşitli mezarlıklara defnedildi. Özellikle Kavak Mahallesi’nin alt kısmındaki mezarlıkta 15 metre uzunluğunda ve altı metre genişliğinde toplu mezarlar açılarak defin işlemi gerçek­leştirildi. Katledilenlerin sayısı o kadar çoktu ki defin işlemleri ancak 52 saate bitirilebilmişti.

Diğer taraftan şehirde büyük bir mesken sıkıntısı çekilmekteydi. Aç ve çıplak bir şekilde yurtlarına dönen muhacirler, başlarını sokacak bir yer bulmakta zorlanıyorlardı. Zaruri gıda maddeleri ve özellikle ekmek bulmak oldukça güçtü. Erzurum işgalden kurtarıldığında şehrin çarşıla­rında bir tek fırın bile bulunmuyordu. Ancak birkaç ay içerisinde hükü­metin teşvikiyle........

© Pusula Gazetesi