menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Makbul aile, makbul haber: Toplumsal cinsiyet karşıtlığından basın sansürüne

14 0
03.11.2026

İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme kararı, Türkiye’de toplumsal cinsiyet ve LGBTİ karşıtlığının siyasal söylemde daha belirgin hale geldiği önemli eşiklerden biriydi. Ancak bu dönüşümün başlangıcı değildi. Siyaset bilimci ve Barış Akademisyeni Doç. Dr. Yasemin Özgün’e göre sözleşmeden çekilme, daha önce başlayan aile merkezli siyasal dönüşümü görünür kıldı.

Türkiye’de ailenin uzun zamandır siyasal düzenin kuruluşunda merkezi bir yere sahip olduğunu belirten Özgün, AKP döneminde kadınların bağımsız bireyler olarak var olan haklarından daha çok, aile içindeki konumlarını esas alan yaklaşımın güçlendiğine dikkat çekiyor:

“Kadının emeği, bedeni, cinselliği ve doğurganlığı, aileyi sürdürme sorumluluğu içinde tanımlandı. İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme, eşitlik ve şiddetten korunma yükümlülüklerinin bu aile anlayışı karşısında geri plana itilebildiğini gösteren önemli bir eşikti. Çekilmenin resmî gerekçelendirmesinde eşcinselliği normalleştirme iddiasının kullanılması da kadınların haklarıyla LGBTİ ’ların haklarının nasıl birbirine karşı konumlandırılmaya çalışıldığını gösterdi.”

Özgün, toplumsal cinsiyet karşıtlığının yalnızca kültürel değerlerle sınırlı olmadığını, siyasal ve ekonomik boyutları da bulunduğunu vurguluyor: “Bu nedenle toplumsal cinsiyet karşıtlığını siyasal dönüşümün tali bir unsuru olarak görmüyorum. İktidarın meşruiyet üretmesinin, farklı muhafazakâr ve milliyetçi çevreleri bir araya getirmesinin, makbul yurttaşlığın sınırlarını çizmesinin yollarından biri.”

Bakım sorumluluğunun aileye ve kadınlara yüklenmesinin, erkek egemen kapitalizm içinde kadınların ekonomik ve toplumsal bağımlılıklarını yeniden üreten maddi bir yönü olduğuna da işaret eden Özgün, “Dolayısıyla yalnızca kültürel değerler üzerinden yürüyen bir tartışmadan söz etmiyoruz” diyor.

Özgün, 2015 sonrasında milliyetçi ve güvenlikçi siyasetin ağırlık kazanmasını çatışma ortamı, OHAL, yürütmenin merkezileşmesi ve iktidarın ittifak yapısındaki değişimlerle birlikte değerlendiriyor: “Güvenlik siyasetiyle toplumsal cinsiyet karşıtlığı arasındaki bağlantı, hak talebinin tehdit olarak yeniden tanımlanmasında kuruluyor. Kadınların eşitlik ve bedenleri üzerinde karar verme talepleri aileyi zayıflatmakla; LGBTİ ’ların görünürlüğü çocuklara, toplumsal değerlere ve milletin geleceğine zarar vermekle ilişkilendiriliyor. Böylece siyasal olarak tartışılması gereken meseleler, önlenmesi ve bastırılması gereken tehlikeler olarak sunuluyor.”

“Yoksulluğun üzeri örtülmek isteniyor”

Gazeteci ve siyasetçi İrfan Değirmenci meseleyi toplumsal öfkenin yönlendirilmesi boyutundan ele alıyor: “Bildikleri şey, ‘Biz aileyi koruyoruz, biz muhafaza edeceğiz bu değerleri’ diyerek bizlere saldırmak. Bir şeyleri unutturmak istiyorlar. Okullara koyamadıkları sabunu, karınlarını doyuramadıkları çocukları, ellerinden ekmeklerini aldıkları, aç bıraktıkları milyonları unutturmak istiyorlar. Öfkeyi başka yere kanalize etmek istiyorlar.”

Bu politikanın Türkiye’yle sınırlı olmadığını vurgulayan Değirmenci, “Bu ne yerli ne de millî; çok global bir şey aslına bakarsanız. LGBTİ ’lara saldırı dünyanın her yerinde bir şekilde körükleniyor” diyor.

Toplumsal cinsiyet eşitliği karşısında yükselen aile merkezli politikalar

Kaos GL Genel Yayın Yönetmeni Yıldız Tar LGBTİ ’lara yönelik iktidar politikalarında bu dönemde belirgin bir sertleşme yaşandığına dikkat çekiyor: “Aslında İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme bir milat değildi. İktidarın politikalarında 2015’ten itibaren bir değişim yaşanmaya başladı. Bu süreçte LGBTİ ’lara yönelik düşük yoğunluklu savaş politikasından açık bir savaş politikasına geçildi ve adım adım bugünkü noktaya gelindi.”

Tar’a göre İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme sürecinde LGBTİ ’ların açıkça hedef gösterilmesi, aile merkezli politikaların öne çıkarılmasıyla birlikte ilerledi: “Ve böyle bir aile tasavvurunu da inşa edebilmek için bir düşmana ihtiyaç vardı. O düşmanı da LGBTİ ’lar olarak işaretledi diyebiliriz.”

Değirmenci ise LGBTİ ’ları tehdit olarak gösteren bu söylemin hangi aileyi koruduğunu sorguluyor: “Aile neden korunacak, kimden korunacak ve hangi aile acaba diye sormaya devam edeceğiz. Bu arada, homojen bir aileden de söz etmiyoruz. Aile derken LGBTİ aileleri de ailedir.”

LGBTİ haklarına ilişkin haberler sansür gerekçesine dönüştü

LGBTİ derneklerinin ve hak savunucularının sosyal medya hesaplarına, gazetecilere ve bağımsız haber sitelerine yönelik erişim engelleri, toplumsal cinsiyet ve LGBTİ karşıtlığının siyasal söylemle sınırlı kalmadığını, basın ve ifade özgürlüğünü hedef alan sansür uygulamalarına da uzandığını gösteriyor.

İfade Özgürlüğü Derneği (İFÖD) verilerine göre Eylül 2026’da en az 1.270 X (eski adıyla Twitter) hesabına erişim engeli getirilmesi ve T24 gibi haber kuruluşlarının LGBTİ içerikleri gerekçe gösterilerek hedef alınması, sansür tartışmasının kapsamını........

© P24