21 Mayıs 1864’te Çerkesler atlarını topuklayıp mutlak bir yenilgiye karşı son kez taarruza kalktığında 100 yıllık özgürlük savaşının son perdesi de kapandı. Rus İmparatorluğu zafer ilan ederken, 1763’ten bu yana vatanlarını savunan Çerkesler için büyük bir yıkım ve trajedinin de fitil ateşlendi. Ruslar, milyonlarca Çerkes’e anayurtlarını terk etmek dışında seçenek tanımadı. Uzun süredir işgal edilen topraklara Rusları yerleştiren imparatorluk, köyleri, ekinleri ateşe verip yüz binleri Karadeniz sahillerine sürmeye başladı.

Yanlarına canlarından başka bir şey almayan Çerkesler yollara düştü. Ne Karadeniz sahilleri ne de limanlara demirleyen tekneler bu yükü taşıyabildi. Gemileri beklerken öldüler, köhne tekneler dalgalara dayanamadı. Karadeniz binlercesini aldı. Trabzon’da, Samsun’da, Varna’da karaya ayak basanları salgın hastalıklar ve ölüm bekliyordu. Kamplarda, açlık, salgın hastalıklar binlercesini kırdı geçirdi. Sürgün dalga dalga uzun yıllar devam etti.

Bir Çerkes kıran fırtınasıydı…

1.5 milyondan fazla insan ülkesinden koparıldı. 500 binden fazla Çerkes yollarda hayatını kaybetti. 1897’ye ulaştığımızda Rus kayıtlarına göre anavatanda sadece 150 bin Çerkes........

© Nefes