Bu gün ölkə üzrə buraxılış imtahanları keçirildi. Nəticələr? Yazılı cavab tələb edən açıq tipli tapşırıqların yoxlanılması vaxt tələb etdiyindən nəticələrin yaxın 7 həftə ərzində elan olunması nəzərdə tutulur. Amma mən bu gün bir abituriyent valideyni olaraq övladımın imtahan verdiyi məktəbin qarşısındakı mənzərədən çox şey öyrəndim. İmtahandan çıxan gözüyaşlı qızlar, narazı oğlanlar...Məlum, oğlanlar özlərinə ağlamağı sığışdırmadığı üçün sadəcə əsəbi şəkildə məktəbdən çıxıb qələbəliyin arasında valideynlərini tapırdılar. Oxumaqdan, test çözməkdən rəngi ağarmış balaca qızlar isə analarını görən kimi “ana, çatdırmadım. Vallah, vaxt az idi” kimi sözlər deyib, onları qucaqlayırdılar. Şişirtmirəm, mübaliğə etmirəm... Pərt, incik, valideyninin əziyyətini puç etdiyini düşünən mahcub yeniyetmələr... Gün ərzində nə qədər abituriyentlə danışdım. Böyük əksəriyyəti deyir ki, bəzi test tapşırıqları proqram çərçivəsindən kənara çıxıb. Bundan başqa, sualların düzgün və aydın formada tərtib olunmadığını, bəzi sualların mətninin həddindən artıq uzun olduğunu, bunun da verilən vaxtla uyğun olmadığını iddia edənlər də var. Və ən vacibi riyaziyyatla bağlı gələn şikayətlər idi. Abituriyentlər iddia edir ki, cavabı cavab vərəqlərində kodlaşdırılan sualların sayı 7 ədəd olsa da, onları həll etmək, sonra cavab kartına yazmaq kifayət qədər çox vaxt tələb edir. Riyaziyyatdan ətraflı cavab tələb edən suallar olduqca çətin olub. Ümumən 3 saat davam edən imtahanın 40 dəqqəsini kodlaşdırmaya sərf etməlisən. Geridə qalan 2 saat 20 dəqiqə isə Azərbaycan dili, ingilis dili və riyaziyyat suallarının yazılması üçün kifayət deyil. Xüsusən də riyaziyyatdan olan sualların, Azərbaycan dilindən olan açıq sualların yazılması vaxt aparır. Bəzi suallar isə məsələ xarakterlidir, onu həll etmək ciddi vaxt tələb edir. Ona görə də qapıdan çıxan hər 5 uşaqdan 3-nün narazı olması təbii idi. O gülə-gülə çıxanların isə bir çox hallarda “tutar qatıq, tutmaz ayran” məntiqi ilə hərəkət etdiyi şübhə doğurmurdu. Mən anlamıram, məqsəd nədir? Daha çətin suallar, daha anlaşılmaz məsələlər, az vaxt, maksimum əziyyət? Uşaq az bal toplasın, keçid balını keçə bilməsin, ödənişli fakültəyə düşsün? Bununlamı həll olunur bütün dərdlərimiz? Uşaq ödənişli(özü də maşallah, nə ödəniş – illik 3-4 min manat) fakültəyə düşəndə ölkənin bütün maddi problemləri həll olunur? Amma baxıram, DİM sədri Məleykə Abbaszadə yenə özündən də, keçirilən imtahanlardan da razıdır. Bir neçə gün əvvəl hamımıza ağıl verib ki, “hazırda emosiyaların sağlam məntiqi üstələdiyini görürük. Çox təəssüf ki, demək olar, hər dəfə imtahandan sonra eyni vəziyyətlə üzləşirik. Biz dəfələrlə qeyd etmişik ki, DİM-in test bankında tapşırıqlar çətinlik dərəcələrinə görə kateqoriyalara ayrılır və imtahanlarda hər üç mürəkkəblik səviyyəsinə uyğun tapşırıqlardan istifadə olunur. İmtahanlardan sonra şagirdlərin və valideynlərin həyəcanını və narahatlığını başa düşürük. Bu imtahanlar minlərlə gəncin gələcəyi ilə bağlı mühüm mərhələdir və onların hər birinin keçirdiyi hissləri anlayışla qarşılayırıq. Dövlət İmtahan Mərkəzi üçün ən vacib məsələ imtahan prosesinin ədalətli, şəffaf və hər bir iştirakçı üçün bərabər şərtlər altında keçirilməsidir”.

Kim öz ayranına turş deyər? Anlayıram sizi də. Tədris ili yekunlaşmayıb, amma sizlər buraxılış imtahanı keçirirsiz. İldən-ilə suallar çətinləşir, uşaqlar zülm çəkir, valideynlər bilmir, illərdir repetitorlara xərclədiyi pullara, ya uşağın sağlamlığına heyfislənsin? Siz də deyirsiz, emosiya məntiqə üstün gəlir. Xeyr, pul, ödənişli fakültələrin artırılması arzusu bütün arzulara üstünlük gəlir. Dərd-azar budursa, deyin, bilək. Yalandan uşaqlarımız repetitor qapılarında qalmasın, biz də hər il 3-4 min manata yaxın repetitor, kurs yollarında pul xərcləməyək. Gətirək ödəyək sizin büdcəyə - siz sağ, biz salamat. Pul demişkən, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Şəmil Sadiqin fikirlərinə rast gəldim o gün mətbuatda. Deyir ki, təhsilin məqsədi şagirdin intellektual inkişafı deyil, 700 ballıq qəbul yarışında nəticə göstərmək olur. Nəticədə bir məktəbin, bir müəllimin fəaliyyətinin əsas göstəricisi də məhz bu bal sistemi ilə ölçülməyə başlayır. Dövlətimiz öz vətəndaşına ödənişsiz təhsil və dərslik təqdim edir, lakin sonda həmin dərsliklər qəbul imtahanına tam uyğun gəlmədiyi üçün şagird yenidən vəsait xərcləyərək Dövlət İmtahan Mərkəzinin nəşr etdiyi kitabları alır və məktəblərdən yayınıb əlavə hazırlıq kurslarına, repetitorlara müraciət edir. Bu da belə bir mənzərə yaradır ki, dövlət bir qurumunda ödənişsiz yaratdığı şəraiti digər qurumunun əli ilə ödənişli hala gətirir. Yaxşı olardı ki, DİM-in Abtituriyentlər üçün vəsaitlərini 10-11-ci sinif dərslikləri kimi nəşr edib, hazırkı dərsliklər əvəzinə məktəblilərə ödənişsiz verilsin. Burda dövlət də qazanır, vətəndaş da!

Yaxşı, biz valideynlərə cavab vermirsiz, təhsil ekspertlərini qərəzli adlandırırsız, bəs imtahandan çıxan uşaqların göz yaşlarına nə deyəcəksiz, Məleykə xanım? Onlar da qərəzli, naşı və ya emosionaldır? Hamı eyni vaxtda haqsız ola bilməz, vallah, ola bilməz... Demirəm, adınızın "haqqını verib" məlaikə olun uşaqlara qarşı. Amma hərdən verdiyiniz qərarlara mərhəməti də qatın...Olmazmı?

© Müsavat