TENZİL DÖNEMİNDEN MODERN DÖNEME KUR’AN OKUMALARI

İnsan, yeteneği ve çabasıyla elde ettiği bilgi ve tecrübenin yanında, bunlarla ulaşamayacağı ve kesin olarak bilemeyeceği konularda da bilgi sahibi olmak isteyen bir varlıktır. Tarih boyunca bu ihtiyacın kutsal kitaplar ve nihayet Kur’an tarafından karşılandığı bilinmektedir. Nitekim insanın Allah, insan ve kâinatla olan ilişkilerini düzenleyen; dengeli ve ahlâklı bir hayatın yollarını gösteren ve ona rehberlik eden bilgilerin Kur’an’da yer alması da bunu göstermektedir. Ancak Kur’an’da yer alan bilgilerin temel amacının yalnızca insanı bilgilendirmek olmadığı; aynı zamanda onun ruh dünyasını aydınlatmak, düşünce ve davranışlarını olumlu yönde dönüştürmek ve kişiliğini yeniden inşa etmek olduğu da unutulmamalıdır. Nitekim tenzil döneminde insanların Kur’an’la doğrudan kurdukları ilişki sayesinde onun bu dönüştürücü gücünden büyük ölçüde yararlandıkları bilinmektedir.

Daha sonraki dönemlerde ise insanların, nüzûl dönemindeki bu temel amaçtan farklı gayelerle Kur’an’a yöneldikleri; kendi ihtiyaçları, problemleri ve beklentileri doğrultusunda Kur’an’ı okumaya ve anlamaya başladıkları görülmektedir. Bu sebeple Kur’an okuma ve anlama faaliyetinin, tenzil dönemi, tarihî süreç ve modern dönem olmak üzere üç ana eksende şekillendiği söylenebilir.

Tenzil döneminde insanlar Kur’an’ı öncelikle hayatlarına yön veren ilahî mesajları öğrenmek, anlamak ve yaşamak için okuyorlardı. Zira bu dönemde Kur’an; bir tarih, fıkıh, kelâm, tasavvuf, bilim, edebiyat, kültür veya dil kitabı olarak algılanmıyor; sadece sevap kazanmak amacıyla da okunmuyordu. Bilakis o, insanların ve toplumun sorunlarına çözüm getiren, onları eğiten ve yönlendiren ilahî bir rehber olarak görülüyordu. Daha açık bir ifadeyle müminler, Kur’an’ı, Allah’ın kendilerinden ne istediğini, hangi davranışları doğru, hangilerini yanlış gördüğünü öğrenmek için dinliyor ve okuyorlardı. Çünkü nazil olan her yeni ayet, onların inançlarını, düşüncelerini ve davranışlarını şekillendiren yeni bilgiler içeriyordu.

 Nitekim ilk nazil olduğu dönemde Kur’an’ın, öncelikle iman etmek ve imanı güçlendirmek amacıyla okunduğu anlaşılmaktadır. Özellikle Mekke döneminde nazil olan ayetlerde Allah’ın varlığı ve birliği, peygamberlik, âhiret ve hesap günü gibi temel inanç esasları ile ahlâkî ilke ve kurallara ilişkin bilgilerin özellikle yer alması, insanların öğrenme azmini ve şevkini daha da artırıyordu. İnsanlar bu ayetleri dinleyerek İslâm’a giriyor, inançlarını güçlendiriyor; dürüstlük, adalet, merhamet, sabır, fedakârlık ve sorumluluk gibi değerleri öğreniyor ve hayatlarına bu ilkeler doğrultusunda yeniden yön vermeye çalışıyorlardı. Böylece Kur’an onların karakterlerini inşa ediyor, kendilerine sağlam bir kişilik kazandırıyor ve bireysel ve toplumsal hayatlarını düzenliyordu. Bu sebeple Kur’an okumak, o dönemde hem bilgi edinmek hem de bir eğitim ve dönüşüm sürecine katılmak anlamına geliyordu.

Medine döneminde ise Kur’an, Mekke döneminde ortaya koyduğu inanç ve ahlâkî esaslara ilaveten, toplum hayatını düzenleyen hükümleri öğrenmek amacıyla da okunuyordu. Müslümanlar aile hayatı, ticaret, miras, hukuk, savaş, barış ve toplumsal ilişkilerle ilgili hükümlerin nasıl uygulanacağını Kur’an’dan öğreniyorlardı. Çünkü bu dönemde nazil olan ayetler, karşılaşılan problemlere çözüm getiriyor ve topluma yol gösteriyordu. Ayrıca Müslümanlar, namazlarda okunan ayetler üzerinde düşünüyor ve onları hayata aktarılması gereken ilahî bir hitap olarak görüyorlardı. Böylece hem Allah’a kulluk ediyor hem de ilahî........

© Mir'at Haber