İHTİRAS: KAZANMAK İSTERKEN KAYBETMEK

İnsan, istek ve arzularının peşinde koşarken çoğu zaman neleri kaybettiğini fark edemez. Daha fazlasını elde etme isteği ise başlangıçta insana güç verir; onu çalışmaya, üretmeye ve kazanmaya yöneltir. Ne var ki bu arzu, ölçüsünü ve dengesini kaybettiğinde, önce insanı açgözlülüğe sevk eder, sonra da onun hayatını kuşatan bir tutkuya dönüşür. Bu nedenle tutkulu insan sahip olduklarıyla yetinmez; elde ettiklerinin üzerine sürekli yenilerini koymak ister. Ne kadar kazanırsa kazansın, karnı doysa da gözü asla doymaz; daha fazlasını ister, henüz sahip olamadıklarına da sahip olma arzusuyla yanıp tutuşur.

Buradaki sorun, insanın istemesi, çalışması veya daha iyi bir hayat arzulaması değildir; sahip olma arzusunun tutkuya dönüşmesi ve insanın hayatını yönetmeye başlamasıdır. Dolayısıyla da insan, sahip olduklarının efendisi olmaktan çıkmakta, kendi arzularının ve ihtiraslarının esiri olmaktadır. Kur’an’ın ifadesiyle nefsini (heva ve arzularını) tanrılaştırmaktadır.[1] Zira nefsinin esiri olan insan, kazandıkça daha fazlasını istemekte; talep arttıkça arzularının esiri hâline gelmekte, dolayısıyla sahip olduklarının değerini ıskalamakta ve hayatın kendisine sunduğu değerleri ve güzellikleri görememektedir.

Kazanmak, insanın emeğinin karşılığını alması ve hayatını daha iyi hâle getirme arzusunun doğal bir sonucudur ve yaşanan bir gerçekliktir. Bunu inkâr etmek söz konusu değildir. Ancak kazanma arzusu, ölçüsünü ve dengesini kaybedip de insanın hayatını kolaylaştıran bir araç olmaktan çıkıp hayatın amacı hâline gelirse, işte o zaman sorun olmakta ve insanın sonunu hazırlayan bir etkene dönüşmektedir. Nitekim bu gerçeği, Zülfü Livaneli’nin Huzursuzluk romanında anlatılan “harese” hikâyesi ile Lev Tolstoy’un İnsana Ne Kadar Toprak Lazım? adlı hikâyesi, çarpıcı biçimde ortaya koymaktadır.

Livaneli’nin romanında anlatılan harese hikâyesinde, develerin dikenli bir bitkiyi büyük bir iştahla yediğinden söz edilir. Keskin dikenler devenin ağzını yaralar ve kanatır. Ancak kan, dikenlerle karıştıkça devenin aldığı tat daha da hoşuna gider. Böylece deve yedikçe ağzı kanar, kanadıkça daha çok yer. Bir süre sonra kendi kanının tadına kapılır ve kendisini tüketen şeyin peşinden gitmeye devam eder. Engel olunmadığında da kan kaybından ölür.[2]

Hikâyenin düşündürücü yanı, devenin kendisine zarar veren şeyden uzaklaşması yerine ona daha büyük bir tutkuyla bağlanmasıdır. İnsan da tıpkı deve örneğinde olduğu gibi benzer bir çıkmaza sürüklenmekte ve daha çok kazanmak, daha fazla şeye sahip olmak veya başkalarından üstün görünmek istemekte; bu uğurda huzurunu, sağlığını, zamanını ve sevdikleriyle geçirebileceği günleri........

© Mir'at Haber