AHAD’I VE VAHÎD’İ DÜŞÜN

Sûrede üzerine yemin edilen üçüncü gerçeklik çokluk ve tekliktir: “Çok olanı ve Tek olanı düşün!” veya başka bir çeviri ile “çift’e ve tek’e yemin olsun!”.[1] Âyette geçen “eş-şef” kelimesi “çift” ve “el-vetr” kelimesi de “tek” anlamındadır. “On gece” konusunda olduğu gibi bu “çift ve tek” ifâdelerinin ne anlama geldiği konusunda da yirmiyi aşkın yorum yapılmıştır. Kimi bu sayıları namazla, hacla ve kurbanla[2] ilişkilendirmiş, kimi varlıktaki “çift kutupluluğa” dikkat çekmiş[3], kimileri de Allah’ın tekliği ve O’nun varlıklarda kurduğu oluş sistemine vurgu yapmıştır.[4] Yâni “Tek” olan Allah’ın çift olan yarattıklarını ilâhî bilgiyle/vahiyle buluşturması ve onları kendi sistemini anlamaları için bilinçlendirmesi olarak düşünmüşlerdir. Başka bir ifâde ile Allah’ın varlıkla olan ilişkisi “Tek”in “çift” ile olan diyaloğudur demişlerdir.

Aslında öz olarak “çift”e ve “Tek”e yemin, Yaratıcı’nın tekliğine ve benzersizliğine karşılık yaratılanların çokluğuna yemin anlamı taşımaktadır. “Çift sayı” kavramı, aynı türden birden fazla unsurun varlığına işâret eder: başka bir deyişle, karşıtı veya karşıtları olan ve bu nedenle başka şeylerle belli bir ilişki içinde bulunan her şeyi kapsar. “Vitr” ise “tek” veya “bir” olan şeyi kapsar ve bu nedenle, Allah’a verilen adlardan biri olarak kabul edilir. Çünkü “hiçbir şey O’na denk tutulamaz”[5] ve “hiçbir şey O’na benzemez”.[6] Böyle düşünüldüğünde “çift”e ve “Tek”e yemininin bir başka anlamı da “Ahad”a ve “Vahid”e yâni “bölünemeyen Tek’e” ve  “çoğalan Tek’e”[7] yemin et veyâ bunun üzerinde düşün demektir. Buna “vahdet”e ve “kesret”e yemin de diyebiliriz. Görünen bu kesret/çokluk/çiftlik/zevçlik âlemi olan “Vahidiyet” âlemi hakîkatte tek olan Mutlak Varlık’ın  “Ahadiyyet Mertebesi”nden nüzul ederek kendini bu kevnî âlemin sûretlerinde görünür/bilinir olarak tecelli ettirmesidir. Bütün bu kesret/çift oluş âlemi, idrâk edebilenler için Tek olan Hakk’ın farklı sûretlerde tecellisinden başka bir şey değildir.

Bu konuda sayılardan yola çıkarak tefsirlerde yer alan şöyle bir yorum da vardır: Allah’ın yaratıklara oranı, birin öteki sayılara oranı gibidir. Bir, nasıl sayıların aslı, başı, sonu ve kaynağı ise Allah da bütün eşyânın sebebi, yaratıcısı, başı ve sonudur. Birin, birlik bakımından........

© Mir'at Haber