İNSANI İNSAN KILAN VE ANLAM ARAYIŞINI TEMELLENDİREN ŞEY: DÜŞÜNCE

Bilgi dediğimiz şey, sadece dışarıdan toplanan veri değildir. Bilgi, hafıza ile anlam kazanır. Ön hafıza, İnsanın doğuştan getirdiği altyapıdır.  Arka hafıza: Yaşantı, tecrübe, öğrenme ve tekrar yoluyla inşa edilen kısımdır. İnsan yeni bir şey öğrendiğinde aslında sıfırdan üretmez, var olan ön hafıza şablonlarıyla eşleştirir. Bu yüzden öğrenme çoğu zaman: Hatırlama, çağrışım, tanıma, yerleştirme süreci şeklinde işler. Bilgi, insana kodlanmıştır.

Bu, İslam düşüncesinde, Fıtrat, Elest bezmi, Esma öğretimi gibi kavramlarla doğrudan ilişkilidir.

Kuran’da: “Allah Âdem’e bütün isimleri öğretti.” (Bakara 31) de bu ifade edilir. Bu ayet çok derin bir epistemoloji kurar. Buradaki “ isimler ” sadece kelime öğretimi değil; eşyanın hakikatine dair temel kavrayış kodlarıdır. Yani İnsan, boş bir levha değildir. İnsan, anlam üretecek donanımla yaratılmıştır.

İnsan tecrübesi ,üç zaman boyutunda gerçekleşir : geçmiş , şimdi ve gelecek . Biz, hayatı bu üçlü zemin üzerinde yaşar ve anlamlandırırız. Ancak irade, sadece bu üç zamanla sınırlı kalmayan, onların dışına taşabilen bir yetidir. İrade sayesinde insan, geçmişin birikimini, şimdinin farkındalığını ve geleceğin imkânlarını aynı anda düşünerek yeni anlamlar üretebilir. Bu da bize, an’ın dar sınırlarını aşma ve daha geniş bir perspektiften değerlendirme yapabilme imkânı kazandırır.

Bu yeti,  birçok temel düşünme biçimiyle ortaya çıkar:

1 – Tahayyül (Hayal Gücü)

İnsan, tahayyül sayesinde henüz var olmayanı tasarlayabilir, geleceğe dair senaryoları kurabilir. Bu, sadece hayal kurmak değil; geleceği inşa edebilmenin zihinsel altyapısıdır. Tahayyül, mümkün olanı önceden görmeyi ve yön tayin etmeyi sağlar.

2 – Tedebbür (Stratejik Akıl)

Tedebbür, olası tehlikelere karşı önceden tedbir alma, hedeflenen bir şeyin nasıl ve hangi yollarla gerçekleştirileceğini planlama yetisidir. Teknik ve stratejik boyutları düşünerek en doğru yöntemi belirleme çabasıdır.

3 – Tefekkür (Anlam ve Ahlak İnşası)

Tefekkür ise insanın, mevcut olgusal durumun ötesine geçerek hayatı anlamlandırma çabasıdır“ . Allah’ın razı olacağı değerleri ve ahlaki ilkeleri bu hayatta nasıl gerçekleştirebilirim?” sorusuna cevap arama çabasıdır. Bu boyut, olaylar arasındaki anlam bağlarını kurmayı, değer, ahlak ve hikmet ekseninde derin düşünmeyi ifade eder.

4 – Taakkul (Akletme/Varlık, Olgu ve Olaylar Arasındaki Bağı Kurma)

 Taakkul akıl kökünden geldiği için bağlantı kurma yetisidir olaylar ve olgular arasında doğru bağlantıları kurarak doğru ve hikmetli sonuçlara ulaşma çabasıdır.

5 – Tezekkür (Hatırlama)

Zikir, anma anlamına gelmektedir. Bu İslam zihninde yaratıcının hatırlanması, vahyinin hatırlanması ve evrendeki ibret verici........

© Mir'at Haber