Orta direk yalnızca bir istatistik değil, bir ülke ekonomisinin omurgasıdır. Ve bugün, bu omurga kayıp aranıyor!

Wright Mills’in White Collar kitabı 20. yüzyıl ortasında toplumunun en etkili sosyolojik analizlerinden biridir. Endüstriyel kapitalizmden bürokratik kapitalizme geçişle birlikte ortaya çıkan orta direği modern toplumun en kalabalık ve en önemli kesimi olarak tanımlar.

Ülkemizde orta direk, Cumhuriyet’in kuruluşundan itibaren modernleşmenin öncüsü ve taşıyıcısı olarak görülüyordu. 1960’tan sonra, toplumsal denge unsuru haline geldi. Maaşıyla ev geçindirebilen, çocuğunu okutabilen, düzenli bir hayat süren ne aşırı zengin ne de yoksul olan “istikrarlı orta sınıf” portresini temsil ediyordu. Bu portrenin en tipik ve belirgin temsilcisi devlet memurları idi. Ekonomik liberalleşme ile birlikte kredi olanakları artınca, memurlar araba, ev alma ve daha yüksek tüketim kalıplarına yöneldi. Orta direk bir dönem “refah tüketimi” yapabilen bir kesim olarak algılanıyordu. 2010’lardan sonra ise kaybolmak üzere olan bir orta direkle karşılaşıyoruz.

Seymour Martin Lipset’in tezine göre, demokrasinin sosyal temeli güçlü bir orta sınıftır. Orta sınıf ne kadar güçlü olursa, toplum o kadar istikrarlı olur. Çünkü orta sınıf;

• Radikalizme (aşırı sol veya aşırı sağ) karşı tampon görevi görür.

• Hukuk, eğitim ve meritokrasiye (liyakat) önem verir.

• Sandığa ve kurumsal sisteme güvenir.

1980’lerde Turgut Özal, Türkiye’nin orta direği memur, öğretmen ve küçük esnaftır. Bu direk çökerse, ev (devlet ve toplum) da çöker, demiştir. Peki bu kadar kritik önem atfedilen orta direk bugün nerededir?

Bugün üniversite mezunu bir memur, ay ortasında kredi kartı ekstresine bakmaya korkuyor. Nöbetten çıkan hemşire, pazar tezgâhının önünden fiyat sorup geçiyor. Yirmi yıllık öğretmen, çocuğunun dershane taksiti için mesai sonrası ek iş arıyor. Adliye kaleminde evrak yetiştiren kâtip, servise binerken bozuk para sayıyor. Orta direk, gözümüzün önünde, sessiz sedasız kayboluyor.

Bu kaybın nedenini kolaycılığa kaçıp yalnızca ekonomik........

© Milli Gazete